هر ساله فجایع طبیعی زیادی در سراسر جهان رخ می دهد که باعث بروز خسارات مالی، جانی و روانی به شهروندان می شوند. بسیاری از افراد با دریافت حمایت از سوی عزیزان خود و جامعه سلامت روانی و جسمی خود را باز می یابند. اما برخی دیگر به کمک های روانشناسی تخصصی تر نیاز پیدا خواهند کرد. در برخی موارد فرد حادثه دیده از دریافت کمک امتناع می ورزد. کمک به حادثه دیدگان در مراجعه به روانشناس پس از بروز یک فاجعه اهمیت زیادی دارد.

چه چیزی طبیعی است؟

به یاد داشته باشید که بازماندگان یک فاجعه افرادی طبیعی هستند که در یک موقعیت غیر طبیعی رفتاری طبیعی دارند. بازماندگان یک حادثه دچار استرس های عاطفی (احساس غم، اضطراب، تحریک پذیری)، رفتاری(تغییر در فعالیت ها، اشکال در برقراری ارتباط و ناتوانی در استراحت کردن)، جسمی (افزایش فشار خون، دل آشوبه، تغییر در اشتها) و معنوی (بی اعتمادی به ایمان، خشم نسبت به خدا و فقدان معنا در زندگی) می شوند.

به احتمال زیاد بازماندگان در اثر واکنش های استرسی متعدد و همزمان دچار ناتوانی می شوند.

خبر خوب این است که در بسیاری از افردا این نوع واکنش های استرسی به فاجعه دارای اثرات بلند مدت محدودی است. انسان موجود بسیار منعطفی است که می تواند خود را با شرایط وفق دهد. اما زمانی که نیروی های طبیعی و ذاتی فرد نمی توانند کمکی به حال روحی او بکنند، مراجعه به روانشناس پس از بروز یک فاجعه می تواند بسیار ارزشمند باشد.

چه زمانی باید به روانشناس مراجعه کرد؟

تشخیص نیاز یک بازمانده فاجعه به روانشناس اهمیت زیادی دارد.

اگر علائم تنش در فرد بسیار شدید است یا به نظر می رسد در زندگی روزمره او تداخل ایجاد کرده، باید به وضعیت فرد توجه بیشتری بکنید. به دنبال نشانه های واکنش عاطفی شدید، رفتارهای خطرناک، خوددرمانی مانند مصرف الکل یا دارو در فرد باشید. در عین حال، به حرف های او درباره آسیب به خود یا دیگری دقت کنید. در این موارد هرگز موضوع را نادیده نگیزید. زمانی که پای جان افراد در میان است باید هرچه سریع تر اقدام کنید. این نوع رفتارها چراغ قرمزی برای نیاز بازمانده به مراجعه به روانشناس پس از بروز یک فاجعه است.

از پرسیدن نترسید:

ذکر این نکته ضروری است که بر اساس مداخلات پیشگیری از خودکشی نادیده گرفتن یا دست کم گرفتن احساس آسیب رساندن به خود کاملا اشتباه است. در عوض بهتر است تا زمان دریافت کمک تخصصی از سوی یک درمانگر ماهر در پیشگیری از خودکشی، به فرد گوش دهیم و با او همدردی کنیم.

برخی از افراد می ترسند که اگر از فرد در مورد وجود افکار خودکشی سوال کنند، واقعا اتفاق بدی بیافتد. اما این امر درست نیست. در واقع بسیاری از افرادی که در چنین شرایطی بوده اند عنوان کرده اند که زمانی که از آنها در این مورد سوال می شد احساس راحتی می کردند.

برای این کار می توانید از سوالات زیر استفاده کنید:

  • آیا تا به حال به آسیب زدن به خود یا دیگری فکر کرده ای؟
  • آیا برنامه ای برای آسیب زدن به خود یا دیگری داری؟
  • آیا ابزار یا روشی برای آسیب زدن به خود یا دیگری در اختیار داری؟

به یاد داشته باشید که قرار نیست با این سوالات فرد را مورد ارزیابی قرار دهید یا تشخیصی در مورد او داشته باشید. بلکه هدف از این سوالات تعیین نیاز فرد بازمانده به مراجعه به روانشناس پس از بروز یک فاجعه است.

چگونه فرد بازمانده را به مراجعه به روانشناس پس از بروز یک فاجعه تشویق کنیم؟

لازم است فرد بازمانده بداند که ارائه این پیشنهاد از سوی شما به دلیل اهمیت و عشقی است که نسبت به او دارید.

زمانی که می خواهید به فرد اعلام کنید که به نظر شما او به روانشناس نیاز دارد سعی کنید به حریم خصوصی او احترام بگذارید. به او دلایل اینکه فکر می کنید او به کمک تخصصی از سوی روانشناس نیاز دارد را بگویید. برخی از رفتارهایی را که از سوی او مشاهده کرده اید بیان کنید. هدف شما نباید مقابله و مبارزه طلبی با فرد بازمانده باشد. بلکه در عوض با نشان دادن حس همدلی و همراهی خود سعی کنید نگرانی خود را نسبت به شرایط او نشان دهید.

برخی از افراد نگرانی های شما را درک می کنند و از شنیدن این پیشنهاد ناراحت نمی شوند. اما همواره این گونه نیست. نسبت به فرد آسیب دیده صبور باشید و به او فرصت پاسخگویی بدهید. اگر فرد عمس العملی نسبت به پیشنهاد شما نداشت، کمی به او زمان بدهید تا به پیشنهاد شما فکر کند.

اگر احتمال آسیب رساندن به خود یا دیگری وجود دارد، لازم است که بدون رضایت فرد او را به یک روانشناس ارجاع دهید. بدین منظور می توانید با اورژانس اجتماعی تماس بگیرید یا به یک مرکز مشاوره تخصصی مراجعه کنید.