دارو درمانی

داروها می توانند در درمان بسیاری از اختلالات روحی و روانی نقش داشته باشند. درمان همچنین می تواند شامل روان درمانی (درمان از طریق گفتگو) و درمان های تحریک مغزی (به ندرت) باشد. در برخی موارد، روان درمانی به تنهایی می تواند بهترین گزینه درمان باشد. انتخاب برنامه درمان مناسب باید بر اساس نیاز فردی و وضعیت پزشکی و تحت مراقبت متخصص بهداشت روان انجام گیرد.

مقاله پیش رو نمی تواند مرجعی برای مشاوره، ارجاع پزشکی یا تجویز دارویی باشد. مطالب ارائه شده در آن تنها برای آشنایی و کسب اطلاعات بیشتر است. این مقاله استفاده از هیچ دارو، مکمل یا داروی گیاهی خاصی را توصیه نمی کند. در مقاله پیش رو تنها نتایج آزمایشات تحقیق بالینی مربوط به اثربخشی درمان، از جمله کاربرد داروها، بررسی شده است. مطلب پیش رو تنها برای ارائه اطلاعات اولیه در مورد داروهای روانپزشکی آماده شده است. این مطلب منبع کاملی برای تمام داروهای موجود در حوزه درمان روانپزشکی نیست و نباید به عنوان راهنمای تصمیم گیری پزشکی استفاده شود.

اطلاعات مربوط به داروها دائما در حال تغییر هستند. برای اطلاع از آخرین هشدارها، عوارض، راهنمای دارویی یا داروهای تایید شده به وب سایت سازمان غذا و دارو (IFDA) یا وب سایت وزارت بهداشت مراجعه کنید. 

آشنایی بیشتر با داروها:

اگر دارویی برای شما تجویز شده است، از انجام موارد زیر اطمینان حاصل کنید:

  • تمام داروها و مکمل های ویتامین مصرفی خود را به اطلاع پزشک برسانید. 
  • وجود هر گونه آلرژی یا مشکل با دارو را به اطلاع پزشک خود برسانید.
  • پیش از شروع، طریقه مصرف دارو را یاد بگیرید و داروها را طبق تجویز پزشک مصرف کنید. 
  • داروی تجویز شده برای فرد دیگری را مصرف نکنید یا داروهای خود را به فرد دیگری ندهید. 
  • در صورتی که با داروی خود مشکل دارید یا اگر حس می کنید دارو باعث بروز عوارض جانبی خاصی در شما شده است، هر چه سریع تر با پزشک خود تماس بگیرید. پزشک می تواند دوز دارو را تغییر دهید یا داروی دیگری را برای شما تجویز کند.

داروهای ضد افسردگی چیست؟

داروهای ضد افسردگی داروهایی هستند که معمولا برای درمان افسردگی استفاده می شوند. داروهای ضد افسردگی برای درمان سایر بیماری ها مانند اضطراب، درد و بی خوابی نیز استفاده می شود. اگر چه داروهای ضد افسردگی به طور خاص دارای تاییدیه FDA برای درمان اختلال نقص توجه-بیش فعالی (ADHD) نیستند، اما در برخی موارد از آن برای درمان بزرگسالان استفاده می شود. 

معروفترین ترین داروهای ضد افسردگی، مهار کننده های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) هستند. نمونه هایی از SSRI ها عبارتند از:

  • فلوکستین (Fluoxetine)
  • سیتالوپرام (Citalopram)
  • سرترالین (Sertraline)
  • پاروکستین (Paroxetine)
  • اسکلیتوپرام (Escitalopram)

دیگر انواع داروهای ضد افسردگی، مهارکننده های بازجذب سروتونین و نوراپی نفرین (SNRIs) هستند. این داروها شبیه به SSRI هستند و شامل ونلافاکسین (venlafaxine) و دولوکستین (duloxetine) هستند.

یکی دیگر از داروهای ضد افسردگی که معمولا استفاده می شود، بوپروپیون (bupropion) است. بوپروپیون سومین نوع ضد افسردگی است که به شیوه ای متفاوت از SSRI یا SNRI عمل می کند. بوپروپیون برای درمان اختلالات خلقی فصلی (seasonal affective disorder) و کمک به ترک سیگار نیز استفاده می شود.

SSRIs، SNRIs و بوپروپیون محبوب هستند، زیرا به اندازه کلاس های قدیمی تر داروهای ضد افسردگی منجر به بروز عوارض جانبی نمی شوند و به نظر می رسد می توانند به گروه گسترده تری از اختلالات افسردگی و اضطراب کمک کند. داروهای ضد افسردگی قدیمی تر عبارتند از داروهای سه حلقه ای (tricyclics)، تتراسیکل ها (tetracyclics) و مهارکننده های مونوآمین اکسیداز (MAOIs) هستند. برای برخی افراد، این داروها می توانند بهترین دارو باشند.

افراد چگونه به داروهای ضد افسردگی پاسخ می دهند؟

بر اساس یک بررسی تحقیقاتی توسط آژانس تحقیقات و کیفیت بهداشت و درمان، تمام داروهای ضد افسردگی برای بهبود علائم افسردگی و جلوگیری از عود علائم آن عمل می کنند. به دلایلی که هنوز مشخص نیست، برخی از افراد به برخی از داروهای ضد افسردگی نسبت به برخی دیگر بهتر پاسخ می دهند.

بنابراین، ذکر این نکته ضروری است که برخی از افراد ممکن است با اولین دارویی که مصرف می کنند احساس بهتری نداشته باشند و ممکن است لازم باشد برای یافتن داروی موثر چندین داروی مختلف را امتحان کنند. برخی دیگر متوجه می شوند که دارو تا مدتی اثربخش بوده است، اما پس از مدتی علائم آنها عود کرده است. برای اثربخشی، لازم است دارو طبق دستورالعمل پزشک و در دوز مناسب و دوره ای در حدود ۴ تا ۶ هفته مصرف شود. 

زمانی که فرد شروع به مصرف داروی ضد افسردگی می کند، دارو نباید بدون مشورت با پزشک قطع شود. گاهی بیمار پس از مصرف دارو احساس بهتری پیدا می کند و بسیار زودتر از موعد مقرر مصرف دارو را متوقف می کنند، در نتیجه افسردگی عود می کند. هنگامی که زمان قطع مصرف دارو می رسد، پزشک به بیمار کمک می کند که دوز دارو را به آرامی و به صورت ایمن کاهش دهد. لازم است که به بدن فرصت داده شود تا با تغییرات خود را تطبیق دهد. افراد به این داروها اعتیاد پیدا نمی کنند، اما قطع مصرف سرخود آن ممکن است باعث بروز نشانگان ترک دارو شود. 

عوارض جانبی احتمالی در داروهای ضدافسردگی چیست؟

برخی از داروهای ضد افسردگی ممکن است عوارض جانبی بیشتری نسبت به دسته ای دیگر ایجاد کنند. برای بهبود علائم و ایجاد عوارض قابل مدیریت، ممکن است لازم باشد چندین داروی ضد افسردگی مختلف امتحان شود. 

شایع ترین عوارض جانبی ذکر شده توسط FDA عبارتند از:

  • تهوع و استفراغ
  • افزایش وزن
  • اسهال
  • خواب آلودگی
  • مشکلات جنسی

در صورت بروز علائم زیر، به خصوص در صورتی که به تازگی دچار این علائم شده اید، علائم بدتر شده باشند یا باعث نگرانی شما شده باشند، هر چه سریع تر با پزشک خود تماس حاصل فرمایید:

  • فکر کردن درباره خودکشی یا مرگ
  • تلاش برای خودکشی
  • افسردگی جدید یا بدتر شدن آن
  • اضطراب جدید یا بدتر شدن آن
  • احساس تحریک پذیری یا بی قراری شدید
  • حملات هراس
  • اشکال در خواب (بی خوابی)
  • تحریک پذیری جدید یا بدتر شدن آن
  • تهاجمی بودن، عصبانیت یا خشونت
  • اقدام بر اساس تکانه های خطرناک
  • افزایش شدید فعالیت و صحبت کردن (شیدایی)
  • سایر تغییرات غیرمعمول در رفتار یا خلق و خو

ترکیب داروهای SSRI یا SNRI جدید با یکی از داروهای تریپتان (triptan) که معمولا برای درمان سردرد میگرنی استفاده می شود می تواند باعث ابتلا به نوعی بیماری خطرناک به نام «سندروم سروتونین» شود. فرد مبتلا به سندروم سروتونین ممکن است دچار تحریک پذیری، توهم (دیدن یا شنیدن چیزهایی که واقعی نیستند)، دمای بالای بدن یا تغییرات غیر معمول در فشار خون گردد. سندروم سروتونین معمولا با داروهای ضد افسردگی قدیمی به نام MAOI مرتبط است، اما در صورت ترکیب با داروی اشتباه، می تواند با داروهای ضد افسردگی جدیدتر نیز اتفاق بیفتد.

ممکن است داروهای ضد افسردگی باعث بروز عوارض جانبی دیگری نیز در بیمار شود که در این فهرست ذکر نشده اند. در صورت بروز هر گونه عارضه جدی مرتبط با مصرف داروهای ضدافسردگی هر چه سریع تر با پزشک خود تماس بگیرید. برای اطلاع از عوارض جانبی دارو و خطرات احتمالی مصرف آن با پزشک خود مشورت نمایید.

داروهای ضد اضطرابی چیست؟

داروهای ضد اضطرابی به کاهش علائم اضطراب، مانند حملات هراس و یا ترس و نگرانی شدید کمک می کنند. شایع ترین داروهای ضد اضطراب بنزودیازپین ها (benzodiazepines) هستند. بنزودیازپین ها می توانند اختلال اضطراب عمومی (generalized anxiety disorder) را درمان کنند. در مورد اختلال هراس یا هراس اجتماعی (social anxiety disorder)، بنزودیازپین ها معمولا جز درمان های ثانویه، بعد از SSRI یا سایر داروهای ضد افسردگی قرار دارند.

بنزودیازپین هایی که برای درمان اختلالات اضطرابی استفاده می شوند عبارتند از:

  • کلونازپام (Clonazepam)
  • الپرازولام (Alprazolam)
  • لورازپام (Lorazepam)

بنزودیازپین های دارای نیمه عمر کوتاه (یا کوتاه اثر) مانند لورازپام و بتا بلوکرها (Beta-blockers) برای درمان علائم کوتاه مدت اضطراب استفاده می شوند. بتا بلوکرها به مدیریت علائم جسمی اضطراب مانند لرزش، ضربان قلب سریع و عرق کردن کمک می کنند که افراد مبتلا به ترس و وحشت (ترس فراگیر و غیر منطقی از یک جسم یا وضعیت، مانند سخنرانی عمومی) معمولا در شرایط دشوار تجربه می کنند. مصرف این داروها برای یک دوره کوتاه مدت می تواند به فرد در کنترل علائم جسمی کمک کند و برای کاهش اضطراب حاد می تواند «به اندازه مورد نیاز» مورد استفاده قرار گیرد. 

گاهی اوقات، بوسپیرون (Buspirone) (که به بنزودیازپین ها ارتباطی ندارد) برای درمان درازمدت اضطراب مزمن استفاده می شود. بر خلاف بنزودیازپین ها، بوسپیرون باید هر روز و به مدت چند هفته مصرف شود تا به اثربخشی کامل در بیمار برسد. مصرف این دارو بر اساس روش «به اندازه مورد نیاز» مفید نیست.

افراد چگونه به داروهای ضد اضطراب پاسخ می دهند؟

داروهای ضد اضطراب مثل بنزودیازپین ها در کاهش اضطراب موثر هستند و سریع تر از داروهای ضد افسردگی (یا بوسپیرون) که اغلب برای اضطراب تجویز می شوند، در بیمار اثر می کنند. با این حال، در صورت مصرف طولانی مدت افراد ممکن است دچار مقاومت بدنی نسبت به بنزودیازپین ها شوند و هر بار برای رسیدن به نتایج درمانی مشابه به دوز بالا و بالاتری نیاز خواهند داشت. برخی از افراد حتی ممکن است به این دسته داروها وابسته شوند. برای پیشگیری از این دست مشکلات، معمولا پزشک بنزودیازپین ها را برای دوره های کوتاه مدت تجویز می کند. این روش تجویز دارو به خصوص برای بیماران سالمند، افراد مبتلا به سوء مصرف مواد مخدر و افرادی مناسب است که به راحتی به یک نوع دارو وابسته می شوند. در صورتی که بیمار به طور ناگهانی مصرف دارو را قطع کند، ممکن است دچار نشانگان قطع دارو شوند یا اضطراب وی عود کند. بنابراین، قطع مصرف بنزودیازپین ها باید به صورت تدریجی و زیر نظر پزشک انجام شود. 

عوارض جانبی احتمالی در داروهای ضد اضطراب چیست؟

مانند هر نوع داروی دیگری، داروهای ضد اضطراب نیز ممکن است باعث بروز عوارض جانبی در بیمار شوند. برخی از این عوارض جانبی خطرناک و جدی هستند. شایع ترین عوارض جانبی ایجاد شده توسط بنزودیازپین ها در بیمار شامل خواب آلودگی و سرگیجه می شود. دیگر عوارض جانبی احتمالی عبارتند از:

  • حالت تهوع
  • تاری دید
  • سردرد
  • گیجی
  • خستگی
  • کابوس شبانه

در صورتی که هر یک از علائم زیر شدید هستند یا از بین نمی روند، هر چه سریع تر با پزشک خود تماس حاصل فرمایید:

  • خواب آلودگی
  • گیجی
  • ناپایداری
  • اشکال در هماهنگی
  • اشکال در تفکر یا یادآوری
  • افزایش ترشح بزاق
  • درد عضلانی یا مفصلی
  • تکرر ادرار
  • تاری دید
  • تغییر در تمایل یا توانایی جنسی (انجمن داروسازان سیستم بهداشت آمریکا، سال 2010)

در صورت بروز هر یک از علائم زیر، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید:

  • راش پوستی
  • کهیر
  • تورم چشم، صورت، لب ها، زبان یا گلو
  • اشکال در تنفس یا بلع
  • خستگی
  • تشنج
  • قرمزی چشم یا پوست
  • افسردگی
  • اشکال در صحبت کردن
  • زردی چشم یا پوست
  • افکار خودکشی یا آسیب رساندن به خود
  • تنفس سنگین

عوارض جانبی رایج حاصل از مصرف بتا بلاکرها عبارتند از:

  • خستگی
  • دست های سرد
  • گیجی یا سرگیجه
  • ضعف

بتا بلاکرها معمولا برای افراد مبتلا به آسم یا دیابت توصیه نمی شود، زیرا ممکن است نشانه های مربوط به هر دو بیماری را تشدید کنند.

عوارض جانبی احتمالی مصرف بوسیپرون عبارتند از:

  • گیجی
  • سردرد
  • حالت تهوع
  • عصبی شدن
  • سرگیجه
  • هیجان
  • اشکال در خواب

داروهای ضد اضطراب ممکن است باعث بروز عوارض جانبی دیگری نیز در بیمار شوند که در فهرست بالا ذکر نشده است. در صورت بروز هر گونه عارضه جانبی جدی و خطرناک در اثر مصرف داروهای فوق، هر چه سریع تر با پزشک خود تماس حاصل فرمایید. برای اطلاع از عوارض جانبی دارو و خطرات احتمالی مصرف آن با پزشک خود مشورت نمایید.

محرک ها چه هستند؟

همانطور که از نام آن مشخص است، محرک ها باعث افزایش هوشیاری، توجه و انرژی، و همچنین افزایش فشار خون، ضربان قلب و تنفس در بیمار می شوند (موسسه ملی سوء مصرف مواد، 2014). داروهای محرک اغلب برای درمان کودکان، نوجوانان و بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه-بیش فعالی (ADHD) تجویز می شوند.

محرک های مورد استفاده برای درمان این اختلال عبارتند از:

  • متیل فنیدات (Methylphenidate)
  • آمفتامین (Amphetamine)
  • دکسترو آمفتامین (Dextroamphetamine)
  • لیز دگزامفتامین دیمسیلات (Lisdexamfetamine Dimesylate)

نکته: در سال ۲۰۰۲، FDA داروی غیر محرک آتوموکستین (atomoxetine) را برای استفاده در درمان اختلال نقص توجه-بیش فعالی (ADHD) تایید کرد. دو داروی دیگر ضد فشار خون غیر محرک، یعنی کلونیدین (clonidine) و گوانفاسین (guanfacine) نیز برای درمان این اختلال در کودکان و نوجوانان تایید شده است. ابتدا یکی از این داروهای غیر محرک در بیمار جوان مبتلا به این اختلال مورد آزمایش قرار می گیرد و اگر پاسخ بیمار به دارو کافی نباشد، در این صورت یک داروی محرک تجویز خواهد شد.

همچنین از داروهای محرک برای درمان سایر بیماری های روانی، از جمله نارکولپسی (narcolepsy) و گاهی اوقات افسردگی (به ویژه در افراد مسن یا افرد دچار سایر بیماری های جسمی و افرادی که به دیگر روش های درمانی پاسخ نداده اند) استفاده می شوند.

افراد چگونه به محرک ها پاسخ می دهند؟

تجویز داروهای محرک با اثر آرام سازی و افزایش قدرت تمرکز در بیماران مبتلا به اختلال نقص توجه-بیش فعالی (ADHD) همراه است. مصرف این دسته داروها زیر نظر پزشک متخصص بی خطر است. برخی از کودکانی که از این داروها استفاده می کنند ممکن است احساس کمی متقاوت یا عجیبی داشته باشند. 

بعضی از والدین نگران آن هستند که مصرف داروهای محرک ممکن است به سوء مصرف مواد یا وابستگی به آن منجر شود، اما در صورت مصرف طبق تجویز پزشک، شواهد کمی مبنی بر این امر وجود دارد. در عین حال، تحقیقات نشان می دهد که احتمال سوء مصرف مواد در نوجوانان مبتلا به ADHD که داروهای محرک مصرف می کنند کمتر از افرادی است که داروهای محرک مصرف نمی کردند.

اثرات جانبی احتمالی در محرک ها چیست؟

داروهای محرک ممکن است عوارض جانبی مختلفی را در بیمار ایجاد کند. اکثر عوارض جانبی جزئی هستند و با کاهش دوز دارو از بین می روند. رایج ترین عوارض مصرف دارو عبارتند از:

  • اشکال در به خواب رفتن یا توالی خواب 
  • از دست دادن اشتها
  • درد شکمی
  • سردرد

عوارض جانبی کمتر رایج عبارتند از:

  • تیک های حرکتی یا کلامی (حرکات یا صداهای ناگهانی و تکراری)
  • تغییرات شخصیتی، مانند بی تفاوت یا بدون احساس دیده شدن

در صورتی که دچار هر یک از علائم ذکر شده شدید، به خصوص در صورتی که علائم جدید باشند، بدتر شده اند یا باعث نگرانی شما شده اند، هر چه سریع تر با پزشک خود تماس حاصل فرمایید:

داروهای محرک ممکن است باعث بروز عوارض جانبی دیگری نیز در بیمار شوند که در فهرست بالا ذکر نشده است. در صورتی که به هر نوع عارضه جانبی جدید و جدی دچار شدید، هر چه سریع تر با پزشک خود تماس حاصل فرمایید. برای اطلاع از عوارض دارویی و خطرات مرتبط با مصرف دارو با پزشک متخصص خود مشورت نمایید. 

داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) چیست؟

در ابتدا داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) برای کنترل روان پریشی (psychosis) استفاده می شوند. اصطلاح روان پریشی برای توصیف شرایطی به کار می رود که بر ذهن تاثیر می گذارد و در آن بیمار ارتباط خود را با واقعیت از دست می دهد. در این عارضه بیمار اغلب دچار هذیان (باور نادرست و ثابت) یا توهمات (شنیدن یا دیدن چیزهایی که واقعا وجود ندارد) می شود. این حالت می تواند نشانه ای از یک وضعیت جسمی مانند سوء مصرف مواد مخدر یا اختلالات روانی مانند اسکیزوفرنی (schizophrenia)، اختلال دوقطبی (bipolar disorder) یا افسردگی شدید (همچنین تحت عنوان افسردگی روان پریشی (psychotic depression)) در بیمار باشد.

داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) اغلب در ترکیب با داروهای دیگر برای درمان روان آشفتگی (Delirium)، زوال عقل (Dementia) و سایر بیماری های سلامت روان به کار می رود، از جمله:

  • اختلال نقص توجه-بیش فعالی (ADHD)
  • افسردگی حاد (Severe Depression)
  • اختلالات خوردن (Eating Disorder)
  • اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
  • اختلال وسواسی جبری (OCD)
  • اختلال اضطراب عمومی

داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) این بیماری ها را درمان نمی کنند. بلکه از این داروها برای کمک به تسکین علائم و بهبود کیفیت زندگی بیمار استفاده می شود.

داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) قدیمی یا نسل اول تحت عنوان داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) تیپیکال یا نورولپتیک ها (neuroleptics) نامیده می شوند. برخی از داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) تیپیکال عبارتند از:

  • کلروپرومازین (Chlorpromazine)
  • هالوپریدول (Haloperidol)
  • پرفنازین (Perphenazine)
  • فلوفنازین (Fluphenazine)

داروهای جدیدتر یا نسل دوم نیز داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) آتیپیکال نامیده می شوند. بعضی رایج ترین انواع این دسته داروها عبارتند از:

  • ریسپریدون (Risperidonr)
  • الانزاپین (Olanzapine)
  • کوئتیاپین (Quetiapine)
  • زیگزاسیدون (Ziprasidone)
  • آریپیپرازول (Aripiprazole) 
  • پالیپریدون (Paliperidone)
  • لورازیدون (Lurasidone)

طبق بررسی تحقیقاتی سال ۲۰۱۳ توسط آژانس تحقیقات و کیفیت بهداشت و درمان آمریکا، داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) تیپیکال و آتیپیکال هر دو برای درمان نشانه های اسکیزوفرنی و فاز شیدایی (mania) اختلال دو قطبی به کار می روند.

چند داروی ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) آتیپیکال طیف گسترده تری از عملکرد نسبت به داروهای قدیمی تر دارند و برای درمان افسردگی دو قطبی یا نوعی از افسردگی استفاده می شوند که به استفاده صرف از داروهای ضد افسردگی پاسخ نداده است.

برای یافتن سایر داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) و دیگر داروهای موثر در مدیریت روان پریشی و هشدارها و توصیه های مرتبط با مصرف این داروها با پزشک متخصص خود مشورت نمایید.

افراد چگونه به داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) پاسخ می دهند؟

علائم خاصی نظیر احساس بی قراری و توهم، معمولا ظرف چند روز پس از شروع مصرف داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) از بین می روند. از بین رفتن علائمی مانند هذیان چند هفته طول می کشد، اما معمولا اثرات کامل دارو تا شش هفته دیده نمی شود. هر بیماری به طور متفاوتی پاسخ می دهد، بنابراین ممکن است برای یافتن موثرترین دارو برای بیمار لازم باشد چندین داروی ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) امتحان شوند. 

برخی افراد ممکن است دچار عود بیماری شوند؛ به این معنی که علائم آنها بازگردد یا بدتر شود. معمولا افراد زمانی دچار عود بیماری می شوند که مصرف داروهای خود را قطع کنند یا آنها را سر وقت خود مصرف نکنند. برخی از بیماران حس می کنند بهتر شده اند یا دیگر نیازی به دارو ندارند، به همین دلیل مصرف دارو را قطع می کنند. اما هیچ کس نباید به صورت سر خود و بدون مشورت پزشک مصرف داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) را قطع کند. زمانی که پزشک قطع مصرف دارو را تایید کند، معمولا دارو باید به تدریج قطع شود. قطع مصرف دارو هرگز نباید به صورت ناگهانی صورت گیرد. بسیاری از بیماران باید ماه ها یا سال ها به طور مداوم از داروی ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) استفاده کنند تا بهتر شوند؛ درمان هر بیمار به صورت فردی انجام می شود.

عوارض جانبی احتمالی در داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) چیست؟

ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) ها دارای عوارض جانبی (یا تاثیر مغایر) و خطرات خاصی هستند. FDA فهرست عوارض جانبی داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) را منتشر کرده است:

  • خواب آلودگی
  • گیجی
  • بی قراری
  • افزایش وزن (احتمال بروز این عارضه با برخی از داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) آتیپیکال بیشتر است)
  • خشکی دهان
  • یبوست
  • حالت تهوع
  • استفراغ
  • تاری دید
  • فشار خون پایین
  • حرکات غیرقابل کنترل، مانند تیک و لرزش (خطر این عارضه با داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) تیپیکال بیشتر است)
  • تشنج
  • تعداد کم گلبول های سفید خون برای مبارزه با عفونت

وزن، سطح گلوکز و سطح چربی فردی که از داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) آتیپیکال استفاده می کند باید به طور منظم توسط پزشک کنترل شود.

داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) تیپیکال می توانند باعث بروز عوارض جانبی مرتبط با حرکات بدن شود، از قبیل:

  • سختی
  • اسپاسم عضلانی پایدار
  • لرزش
  • بی قراری

استفاده طولانی مدت از داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) تیپیکال ممکن است منجر به عارضه ای تحت عنوان دیسکینزی تاردیو (tardive dyskinesia) شود. TD باعث حرکات عضلانی، معمولا در اطراف دهان می شود، که فرد نمی تواند آنها را کنترل کند. TD می تواند از خفیف تا شدید باشد و در برخی از افراد قابل درمان نیست. گاهی اوقات افراد مبتلا به TD، پس از قطع مصرف داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) تیپیکال به طور کامل یا تقریبی بهبود می یابند. بیمارانی که فکر می کنند دچار TD شده اند باید پیش از قطع مصرف دارو با پزشک خود مشورت کنند. این عارضه به ندرت پس از مصرف داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) آتیپیکال رخ می دهد.

داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) ممکن است باعث بروز عوارض دیگری نیز در بیمار شوند که در فهرست فوق ذکر نشده است. در صورتی که به هر گونه عارضه جانبی مرتبط با مصرف دارو مبتلا شدید، هر چه سریع تر با پزشک خود تماس حاصل فرمایید. برای اطلاع از خطرات، عوارض و هشدارهای مرتبط با داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) با پزشک خود مشورت کنید.

تثبیت کننده های خلق و خو چیست؟

تثبیت کننده های خلق و خو در درجه اول برای درمان اختلال دوقطبی، نوسانات خلقی مرتبط با سایر اختلالات روانی و در بعضی موارد برای تقویت اثر سایر داروهای مورد استفاده برای درمان افسردگی استفاده می شوند. لیتیوم (Lithium)، یکی از تثبیت کننده های خلق و خوی موثر، برای درمان شیدایی و درمان نگهداری اختلال دوقطبی مورد تایید قرار گرفته است. چندین مطالعه تاثیر آن را در طولانی مدت در پیشگیری از افکار خودکشی توصیف کرده اند. داروهای تثبیت کننده های خلق و خو با کاهش فعالیت غیرطبیعی مغز کار می کنند و گاهی نیز برای درمان اختلالات زیر استفاده می شوند:

  • افسردگی (معمولا همراه با داروهای ضد افسردگی)
  • اختلال اسکیزوافکتیو (Schizoaffective)
  • اختلالات کنترل تکانشی (Disorders of impulse control)
  • برخی بیماری های روانی در کودکان

داروهای ضد تشنج (Anticonvulsant) نیز به عنوان تثبیت کننده های خلق و خو استفاده می شوند. از این داروها در ابتدا برای درمان تشنج استفاده می شد، اما مشخص گردید که در کنترل خلق و خوی ناپایدار نیز موثر هستند. یکی از داروهای ضد تشنجی که معمولا به عنوان تثبیت کننده خلق و خو تجویز می شود، والپروئیک اسید (valproic acid) است که گاهی دیوالپراکس سدیم (divalproex sodium) نیز نامیده می شود. برای بعضی از افراد، به ویژه بیماران دارای علائم ترکیبی شیدایی و افسردگی یا افراد مبتلا به اختلال دوقطبی با چرخه سریع، والپروئیک اسید ممکن است بهتر از لیتیوم عمل کند. سایر داروهای ضد تشنج که به عنوان تثبیت کننده های خلق و خو مورد استفاده قرار می گیرند عبارتند از:

  • کاربامازپین (Carbamazepine)
  • لاموتریژین (Lamotrigine)
  • اکس كاربازپين (Oxcarbazepine)

عوارض جانبی احتمالی در تثبیت کننده های خلق و خو چیست؟

تثبیت کننده های خلق خو دارای عوارض جانبی متعددی هستند و برخی از آنها، به خصوص در صورت ابتلای بیمار به فشار خون بسیار بالا، ممکن است بسیار جدی باشند. 

  • خارش و بثورات پوستی
  • تشنگی بیش از حد
  • تکرر ادرار
  • لرزش دست ها
  • تهوع و استفراغ
  • لکنت زبان
  • ضربان قلب سریع، آهسته، نامنظم یا تپش قلب
  • بیهوشی موقت
  • تغییر در بینایی
  • تشنج
  • توهم (دیدن چیزها یا شنیدن صداهایی که وجود ندارد)
  • از دست دادن هماهنگی
  • تورم چشم ها، صورت، لب ها، زبان، گلو، دست ها، پاها، مچ پا یا پایین پا.

در صورتی که فرد مبتلا به اختلال دوقطبی با لیتیوم درمان شود، برای بررسی سطح لیتیوم خون باید به طور منظم به پزشک مراجعه کند و از طبیعی کار کردن کلیه ها و تیروئید وی اطمینان حاصل شود. 

لیتیوم از طریق کلیه ها از بدن دفع می شود، بنابراین در افراد مسنی که دچار کم کاری کلیه شده اند ممکن است لازم باشد دوز دارو کاهش یابد. همچنین، از دست رفتن آب بدن، برای مثال از طریق عرق کردن یا اسهال، می تواند باعث افزایش سطح لیتیوم خون شود که در این صورت دوز روزانه دارو باید به طور موقت کاهش یابد. هر چند عملکرد کلیه ها در طول درمان با لیتیوم به صورت دوره ای بررسی می شود، اما بروز آسیب کلیوی در افرادی که سطح لیتیوم خون آنها همواره در محدوده درمانی باقی مانده است، غیر معمول و نادر است. 

داروهای تثبیت کننده خلق و خو می توانند باعث بروز عوارض جانبی دیگری نیز در بیمار شوند که در فهرست فوق ذکر نشده اند. در صورتی که به هر گونه عارضه جانبی مرتبط با مصرف دارو مبتلا شده اید، موضوع را هر چه سریع تر به پزشک خود اطلاع دهید. برای اطلاع از خطرات، عوارض جانبی و هشدارهای مربوط به دارو با پزشک خود مشورت کنید. 

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد عوارض جانبی کاربامازپین، لاموتریژین و اکس كاربازپین با پزشک خود مشورت کنید.

برخی از عوارض جانبی مرتبط با داروهای ضد تشنج مانند والپروئیک اسید عبارتند از:

  • خواب آلودگی
  • گیجی
  • سردرد
  • اسهال
  • یبوست
  • تغییر در اشتها
  • تغییر وزن
  • کمر درد
  • تحریک پذیری
  • نوسانات خلقی
  • تفکر غیر عادی
  • تکان دادن غیرقابل کنترل بخشی از بدن
  • از دست دادن هماهنگی
  • حرکات غیر قابل کنترل چشم
  • دید تار یا دوگانه
  • شنیدن صدای زنگ در گوش
  • ریزش مو

این داروها همچنین ممکن است:

  • باعث آسیب به کبد یا لوزالمعده شوند، بنابراین بیمارانی که این دسته داروها را مصرف می کنند باید به طور منظم به پزشک مراجعه کنند. 
  • باعث افزایش سطح تستوسترون (هورمون مردانه) در دختران نوجوان شوند، که منجر به ابتلا به یک بیماری به نام سندرم تخمدان پلیکیستیک می گردد. این بیماری می تواند بر قدرت باروری زنان تاثیر بگذارد و چرخه قاعدگی آنها را نامنظم سازد.
  • داروهایی که معمولا برای بیماری های رایج در دوره بزرگسالی، مانند دیابت، فشار خون بالا، اضطراب، و افسردگی تجویز می شوند، ممکن است با داروهای ضد تشنج تداخل بسیار بدی داشته باشند. در این شرایط پزشک می تواند داروی دیگری را برای بیمار تجویز کند. 

برای اطلاع از سایر عوارض و خطرات دارویی، با پزشک خود مشورت کنید.

تمام افراد می توانند داروهای روانپزشکی مصرف کنند، اما برخی از گروه ها نیازهای خاصی دارند، از جمله:

  • کودکان و نوجوانان
  • افراد سالمند
  • زنان باردار یا کسانی که ممکن است باردار شوند

کودکان و نوجوانان

بسیاری از داروهای مورد استفاده برای درمان کودکان و نوجوانان مبتلا به بیماری روانی ایمن و موثر هستند. با این حال، استفاده از برخی از داروها در درمان کودکان یا نوجوانان مورد مطالعه قرار نگرفته است یا توسط مراجع بهداشتی مسئول تایید نشده است. 

با این حال، پزشک می تواند بر اساس تجویز خارج از برچسب (Off-label basis) یک داروی تایید شده توسط FDA را برای بیمار کم سن و سال تجویز کند. این امر بدین معنی است که پزشک دارو را برای کمک به بیمار تجویز کرده است، هر چند که استفاده از این دارو برای اختلال روانی مورد نظر یا برای استفاده در بیماران کمتر یک محدوده سنی خاص مورد تایید قرار نگرفته است. به یاد داشته باشید:

  • زیر نظر گرفتن کودکان و نوجوانانی که دارویی را بر اساس تجویز خارج از برچسب مصرف می کنند، اهمیت زیادی دارد. 
  • کودکان ممکن است پس از مصرف یک دارو واکنش ها و عوارض جانبی متفاوتی نسبت به بزرگسالان داشته باشند.
  • برخی داروها دارای هشدارهای FDA در مورد عوارض بالقوه خطرناک مصرف توسط بیماران کم سن و سال هستند.

علاوه بر داروها، استفاده از سایر روش های درمانی نیز برای کودکان و نوجوانان باید مورد توجه قرار گیرد. در این شرایط ابتدا باید سایر روش های درمانی امتحان شوند و سپس در صورت نیاز دارو درمانی مورد استفاده قرار گیرد یا سایر روش های غیر دارویی همراه با دارو درمانی در بیمار به کار روند. روان درمانی، خانواده درمانی، دوره های آموزشی و تکنیک های مدیریت رفتار می تواند به همه کسانی که در معرض این ختلالات قرار دارند کمک کند. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه با پزشک خود مشورت کنید.

افراد سالمند

افرادی که بیش از ۶۵ سال دارند، مخصوصا زمانی که از داروهای مختلف دیگری نیز استفاده می کنند، باید مراقبت بیشتری در مورد مصرف داروهای روانپزشکی داشته باشند. بزرگسالان سالمند از نظر تداخل دارویی، فراموش کردن دوز دارو یا مصرف بیش از حد دارو در معرض خطر بیشتری قرار دارند. 

بزرگسالان سالخورده حساسیت بیشتری نیز به دارو دارند. حتی افراد مسن سالم نیز نسبت به افراد جوان به شکل متفاوتی به داروها واکنش نشان می دهند زیرا بدن افراد مسن داروها را کندتر پردازش و دفع می کنند. پیش از شروع دارو، افراد مسن و اعضای خانواده آنها باید در مورد تاثیر دارو بر هوشیاری، حافظه، یا هماهنگی با پزشک صحبت کنند و اطمینان حاصل کنند که مصرف این داروها خطر افتادن را در بیمار افزایش نمی دهد.

گاهی اوقات افراد مسنی که داروهای تجویز شده برای اختلال روان را مصرف می کنند، دچار اشکال در حافظه می شوند. یک فرد سالخورده ممکن است دوز تجویز شده برای خود را فراموش کند و بیش از حد یا کمتر از آن مقدار را مصرف کند. یک روش خوب برای مصرف صحیح دارو، خرید جعبه قرص هفتگی است که در داروخانه ها به فروش می رسد. در ابتدای هر هفته، بیمار یا پرستار وی باید جعبه را پر کنند تا میزان مصرف دارو توسط بیمار مشخص شود. برخی از مدل های این جعبه، دارای بخش هایی برای داروهایی هستند که باید بیش از یک بار در روز مصرف شوند. 

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد نکات ایمنی مصرف دارو در افراد مسن و دستورالعمل های احتیاطی با پزشک خود مشورت نمایید.

زنانی که باردار هستند یا ممکن است باردار شوند

تحقیقات انجام گرفته در مورد استفاده از داروهای روانپزشکی در دوران بارداری محدود است. خطرات مرتبط با این امر بسته به نوع داروی مصرف شده و سن بارداری در زمان مصرف دارو متفاوت است. تصمیم گیری در مورد نوع درمان در تمام اختلالات روانی در دوره بارداری باید بر اساس نیاز فردی هر زن و شرایط وی و نیز بر اساس در نظر گرفتن دقیق مزایا و خطرات احتمالی تمام گزینه های در دسترس، از جمله روان درمانی (یا انتظار مراقبانه در طول حاملگی یا بخشی از آن)، دارو، یا ترکیبی از دو انجام گیرد. در حالی که هیچ دارویی برای همه زنان در تمام مراحل حاملگی کاملا ایمن نیست، تجویز دارو در هر زن باید نسبت به این واقعیت انجام گیرد که عدم درمان اختلالات روانی جدی خود می تواند برای زن باردار و جنین در حال رشد او خطر مهمی در پی داشته باشد. داروها باید براساس تحقیقات علمی موجود انتخاب شوند و باید طبق حداقل دوز ممکن مصرف شوند. زنان باردار باید زیر نظر یک متخصص قرار داشته باشند که از آنها در دوران بارداری و بعد از زایمان مراقبت کند.

اکثر زنان باید در دوران بارداری از مصرف برخی داروها اجتناب کنند. مثلا:

  • مشخص شده است که داروهای تثبیت کننده خلق و خو باعث بروز نقایص مادرزادی می شوند. بنزودیازپین ها (Benzodiazepines) و لیتیوم باعث ایجاد سندروم شیرخوار شل (floppy baby syndrome) می شوند که در آن نوزاد دچار خواب آلودگی و لرز است و نمی تواند به خوبی نفس بکشد و یا شیر بخورد. مصرف بنزودیازپین ها، به خصوص در سه ماهه اول، ممکن است باعث بروز نقایص مادرزادی یا سایر مشکلات در شيرخوار شوند. 
  • بر طبق تحقیقات، استفاده از داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) در دوران بارداری، به خصوص در سه ماهه اول و در ترکیب با سایر داروها، می تواند منجر به بروز نقایص مادرزادی در نوزاد شود. اما بروز این خطرات به طور گسترده ای متفاوت است و به نوع ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) مصرف شده بستگی دارد. مصرف داروی ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) هالوپریدول (Haloperidol) بیش از دیگر داروها مورد مطالعه قرار گرفته است و مشخص شده است که باعث ایجاد نقایص مادرزادی نمی شود. تحقیقات در زمینه داروهای ضد روانپریشی (آنتی سایکوتیک) آتیپیکال ادامه دارد.

مصرف داروهای ضد افسردگی، به ویژه SSRI، در حین بارداری ایمن ارزیابی شده است. با این حال، داروهای ضد افسردگی از جفت عبور می کنند و ممکن است به جنین برسند. بروز نقایص مادرزادی یا سایر مشکلات محتمل است، اما معمولا بسیار نادر هستند. اثرات مصرف داروهای ضد افسردگی در رشد کودک در حال بررسی است.

به علاوه، نتایج مطالعات نشان داده اند که جنین هایی که در طول سه ماهه سوم در معرض SSRI قرار داشته اند، ممکن است با نشانگان قطع مصرف دارو از جمله مشکلات تنفسی، ناراحتی، تحریک پذیری، مشکل تغذیه یا هیپوگلیسمی (افت قند خون) متولد شوند. اکثر مطالعات نشان داده اند که این علائم در نوزادان عموما خفیف و کوتاه مدت بوده و هیچ گونه موردی از مرگ و میر در نوزادان گزارش نشده است. خطر استفاده از داروهای ضد افسردگی باید با ریسک متوقف کردن دارو متعادل شود؛ اگر مادر برای مراقبت از خود و فرزندش بیش از حد افسرده باشد، هر دو در معرض خطر مشکلات حاصل از آن قرار دارند.

در سال ۲۰۰۴، FDA هشداری را علیه استفاده از داروهای ضد افسردگی خاص در اواخر سه ماهه سوم صادر کرد. این هشدار اعلام می کند که شاید پزشکان بتوانند در سه ماهه سوم به تدریج دوز مصرف داروی ضد افسردگی را در زنان باردار کاهش دهند تا نوزاد آسیب نبیند. پس از زایمان، بیمار باید در مورد بازگشت دوز دارو به مقدار کامل، به خصوص در این دوره که بیشتر از همیشه در معرض افسردگی پس از زایمان قرار دارد، با پزشک خود مشورت کند. 

پس از تولد نوزاد، بیمار و پزشک باید مراقب بروز افسردگی پس از زایمان باشند. این امر به خصوص در صورتی که بیمار مصرف داروهای خود را در دوره بارداری متوقف کرده باشد، اهمیت بیشتری می یابد. به علاوه، زنانی که از نوزاد خود مراقبت می کند باید بدانند که در زمان مصرف داروهای روانپزشکی مقدار کمی از دارو وارد شیر مادر می شود. با این حال، احتمال تاثیرگذاری دارو بر نوزاد به نوع داروی روانپزشکی مصرف شده و زمان مصرف آن بستگی دارد. زنانی که از داروهای روانپزشکی استفاده می کنند و قصد دارند نوزاد را از شیر خود تغذیه کنند، باید در مورد خطرات احتمالی آن بر نوزاد و منافع این کار برای سلامت روان خود با پزشک متخصص مشورت کنند.

در صورتیکه پس از مطالعه موارد فوق به برگزاری یک جلسه مشاوره روانشناسی آنلاین، با یکی از متخصصین مشاور سیمیآروم نیاز دارید، میتوانید از طریق لینک زیر درخواست خود را ثبت نمایید. تمامی اساتید و مشاوران فعال در سیمیآروم از برجسته ترین مشاوران ایران می باشند.

رزرو وقت مشاوره

بازگشت