اختلال وسواس فکری عملی (OCD)

اختلال وسواس فکری عملی (OCD) اختلالی رایج، مزمن و طولانی مدت است که در آن فرد دچار افکار غیر قابل کنترل، مکرر (وسواس) و الگوهای رفتاری (اجبار) می شود که در انجام آن احساس جبر می کند.

افراد مبتلا به OCD ممکن است دچار علائم وسواس، اجبار یا هر دو باشند. این علائم می توانند در تمام جنبه های زندگی، مانند کار، مدرسه و روابط شخصی فرد تداخل ایجاد کنند.

وسواس به افکار، تصورات و یا تصاویر ذهنی گفته می شود که موجب اضطراب می شوند. علائم رایج عبارتند از:

  • ترس از میکروب یا آلودگی
  • افکار ناخواسته یا تابو شامل رابطه جنسی، مذهب و آسیب
  • افکار تهاجمی نسبت به دیگران یا خود
  • تمایل به قرینه سازی یا ایجاد نظم عالی در چیزها

اجبار به رفتارهای تکراری اطلاق می شود که فرد مبتلا به OCD احساس می کند که در پاسخ به یک فکر وسواس گونه باید انجام دهد. اجبارهای رایج عبارتند از:

  • تمیز کردن بیش از حد و/یا دست شستن
  • مرتب کردن چیزها به روش خاص و دقیق
  • چک کردن مکرر چیزها، مانند بررسی مکرر قفل بودن در یا خاموش بودن گاز
  • شمارش اجباری

همه آیین ها یا عادت ها اجباری نیستند. همه افراد گاهی چیزی را دو بار بررسی می کنند. اما فرد مبتلا به اختلال وسواس اجباری عموما:

  • نمی تواند افکار یا رفتارهای خود را کنترل کند، حتی زمانی که این افکار یا رفتارها افراطی تشخیص داده می شوند.
  • حداقل 1 ساعت در روز را به این افکار یا رفتارها اختصاص می دهد.
  • هنگام انجام این رفتارها یا آیین ها لذت نمی برد، اما ممکن است به صورت موقت از احساس اضطراب ناشی از افکار خود راحت شود.
  • به دلیل افکار یا رفتارهای خود، در زندگی روزمره دچار مشکلات عدیده می شود.

برخی از افراد مبتلا به OCD دارای اختلال تیک نیز می شوند. تیک های حرکتی به حرکت های ناگهانی، تکراری و کوتاه، مانند چشمک زدن و سایر حرکات چشم، شکلک صورت، پریدن شانه و حرکات سر یا شانه گفته می شود. تیک های رایج آوایی عبارتند از صاف کردن مکرر گلو، فین فین کردن یا خر خر کردن.

علائم ممکن است عود کنند یا از بین برند، با گذشت زمان بهبود یابند یا بدتر شوند. افراد مبتلا به OCD ممکن است با اجتناب از موقعیت های محرک وسواسشان یا مصرف الکل و مواد مخدر برای آرامش بیشتر سعی در کمک به خود داشته باشند. اگرچه بسیاری از مبتلایان به اختلال وسواس فکری عملی می دانند که آنچه انجام می دهند منطقی نیست، اما برخی از بزرگسالان و اغلب کودکان غیرعادی بودن رفتار خود را تشخیص نمی دهند. عموما والدین یا معلمان علائم اختلال وسواس فکری عملی را در کودکان تشخیص می دهند. 

در صورتی که احساس می کنید دچار اختلال وسواس فکری عملی هستید، در مورد علائم خود با پزشک صحبت کنید. در صورت عدم درمان، این اختلال در تمام جنبه های زندگی فرد اختلال ایجاد می کند. 

نکته ای برای ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی: ابزارهای غربالگری جامع و معتبری برای اندازه گیری و ردیابی علائم و نشانه های OCD وجود دارد. برای مثال مقیاس وسواس فکری عملی ییل-براون (Y-BOCS) که می توانید آن را در وب سایت انجمن اضطراب و افسردگی آمریکا (ADAA) بیابید. به عنوان مثال دیگری از این دست می توان به پرسشنامه وسواسی-فکری عملی فلوریدا اشاره کرد.

OCD اختلال رایجی است که بزرگسالان، نوجوانان و کودکان در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار می دهد. بیماری اکثر افراد در حدود 19 سالگی تشخیص داده می شود، و معمولا شروع اختلال در پسران زودتر از دختران است، اما شروع اختلال بعد از 35 سالگی نیز اتفاق می افتد. 

علل OCD ناشناخته هستند، اما عوامل خطر ابتلا به آن عبارتند از:

ژنتیک:

مطالعات بر روی دوقلوها و خانواده ها نشان می دهد که در صورت ابتلای وابستگان درجه یک (مانند والدین، خواهر و برادر یا کودک) به OCD، فرد در معرض خطر بیشتری از نظر ابتلا به این اختلال قرار می گیرد. این خطر در صورت ابتلای وابستگان به OCD در سنین پایین در فرد بیشتر افزایش می یابد. تحقیقات هنوز هم در حال بررسی ارتباط بین ژنتیک و OCD هستند و ممکن است به بهبود تشخیص و درمان OCD کمک کنند.

ساختار مغز و عملکرد آن:

مطالعات تصویربرداری نشان دهنده اختلاف در قشر جلویی و ساختارهای ساب کورتیکال مغز در بیماران مبتلا به OCD هستند. به نظر می رسد که بین علائم OCD و ناهنجاری در برخی مناطق مغز ارتباطی وجود دارد اما این ارتباط روشن نیست. تحقیقات در این مورد هنوز ادامه دارد. درک علل این عارضه می تواند به تعیین روش های خاص و شخصی برای درمان OCD کمک کند.

محیط:

افرادی که در دوران کودکی دچار آزار جسمی (فیزیکی یا جنسی) یا سایر آسیب ها شده اند، در معرض خطر بیشتری از نظر ابتلا به OCD قرار دارد.

در برخی موارد، کودکان ممکن است در پی عفونت های استرپتوکوکی دچار OCD یا علائم آن شوند. این عارضه اختلالات عصبی روانی خودایمنی کودکان مرتبط با عفونت های استرپتوكوكی (PANDAS) خوانده می شود. 

OCD به طور معمول با دارو، روان درمانی یا ترکیبی از هر دو درمان می شود. اگر چه بیشتر بیماران مبتلا به OCD به درمان پاسخ می دهند، اما برخی از بیماران همچنان دچار علائم خواهند بود. 

گاهی اوقات افراد مبتلا به OCD دارای اختلالات روانی دیگری نیز مانند اضطراب، افسردگی و اختلال خودزشت انگاری (body dysmorphic disorder) هستند، که در آن فرد به اشتباه معتقد است که بخشی از بدنش غیرطبیعی است. هنگام تصمیم گیری در مورد درمان در نظر گرفتن سایر اختلالات فرد نیز اهمیت دارد. 

دارودرمانی:

مهار کننده های بازجذب سروتونین (SRIs) و مهار کننده های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) برای کمک به کاهش علائم OCD مورد استفاده قرار می گیرند. نمونه هایی از داروهایی که اثربخشی آنها در بزرگسالان و کودکان مبتلا به OCD اثبات شده اند عبارتند از: کلومیفامین ( clomipramine)، که عضو یک کلاس قدیمی از داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای است و چندین نوع جدید از مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)، از جمله:

  • فلوکستین (fluoxetine)
  • فلووکسامین (fluvoxamine)
  • سرترالین (sertraline)

برای درمان اختلال وسواس فکری عملی، به دوز بالاتری از SRI نسبت به افسردگی نیاز است و اثربخشی آن ممکن است 8 تا 12 هفته طول بکشد، اما بهبودی در برخی از بیماران سریع تر است.

چنانچه علائم بیمار با این نوع داروها بهبود نیابد، تحقیقات نشان می دهند که استفاده از برخی داروهای ضد روانپریشی مانند ریزپریدون (risperidone) می تواند با پاسخ خوبی در بیمار همراه باشد. اگر چه تحقیقات نشان می دهند که داروهای ضد روانپریشی ممکن است در مدیریت علائم افراد مبتلا به اختلالات OCD و تیک مفید باشند، نتایج این تحقیقات در مورد اثربخشی آنها در درمان OCD هنوز کافی نیست.

اگر دارویی برای شما تجویز شده است:

  • با پزشک یا داروساز خود صحبت کنید تا کاملا از خطرات و مزایای داروهایی که مصرف می کنید مطمئن شوید.
  • قبل از مشورت کردن با پزشک خود، مصرف دارو را متوقف نکنید. قطع ناگهانی مصرف یک دارو ممکن است منجر به عود یا بدتر شدن علائم OCD شود. اثرات ناراحت کننده یا بالقوه خطرناک دیگری نیز برای قطع مصرف دارو مورد انتظار است. 
  • هر گونه نگرانی درباره عوارض جانبی دارو را به پزشک خود گزارش دهید. ممکن است به تغییر دوز دارو یا تغییر داروی مصرفی نیاز داشته باشید. 

داروهای دیگری نیز در درمان OCD مورد استفاده قرار گرفته اند، اما برای تایید اثربخشی آنها به تحقیقات بیشتری نیاز است. 

روان درمانی:

روان درمانی می تواند درمان موثری برای بزرگسالان و کودکان مبتلا به OCD باشد. تحقیقات نشان می دهد که انواع خاصی از روان درمانی، از جمله رفتار درمانی شناختی (CBT) و سایر درمان های مرتبط (مانند آموزش معکوس سازی عادت (habit reversal training) می توانند در بسیاری از افراد به اندازه دارو موثر باشد. همچنین تحقیقات نشان می دهند که نوع خاصی از CBT تحت عنوان تکنیک مواجهه و پیشگیری از پاسخ (EX / RP) در کاهش رفتارهای اجباری در OCD حتی در افرادی که به داروهای SRI پاسخ نداده اند، موثر است. برای بسیاری از بیماران EX / RP زمانی به عنوان گزینه درمانی مکمل در نظر گرفته می شود که داروهای SRI یا SSRI در درمان نشانه های OCD موفق نبوده اند.

سایر گزینه های درمان:

در حال حاضر از تحقیقاتی حمایت می شود که بر روی روش های جدید در درمان افرادی تمرکز دارند که به درمان های معمول OCD به طور مطلوب پاسخ نمی دهند. این رویکردهای جدید عبارتند از درمانی های ترکیبی و مکمل (آگمنتاسیون) و همچنین تکنیک های جدید مانند تحریک عمقی مغزی (DBS). 

یافتن درمان:

برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره سلامت روان و خدمات درمانی، می توانید از صفحه تماس با ما کمک بگیرید.

در صورتیکه پس از مطالعه موارد فوق به برگزاری یک جلسه مشاوره روانشناسی آنلاین، با یکی از متخصصین مشاور سیمیآروم نیاز دارید، میتوانید از طریق لینک زیر درخواست خود را ثبت نمایید. تمامی اساتید و مشاوران فعال در سیمیآروم از برجسته ترین مشاوران ایران می باشند.

رزرو وقت مشاوره

بازگشت