اختلال دوقطبی (Bipolar)

اختلال دوقطبی یا افسردگی شیدایی (manic-depressive illness)، نوعی اختلال مغزی است که باعث تغییرات غیرمعمول در حالت خلقی، سطح انرژی و فعالیت و توانایی انجام کارهای روزمره می شود.

اختلال دو قطبی دارای چهار نوع اساسی است: که همه آنها شامل تغییرات واضح در حالت خلقی، سطح انرژی و فعالیت می شوند. خلق و خوی بیمار از دوره های بسیار شاد، خوشحال و پر انرژی (تحت عنوان دوره های شیدایی) به دوره های بسیار اندوهگین، بی حال یا ناامید (تحت عنوان دوره های افسرده) متغیر است. دوره های خفیف تر شیدایی به دوره های نیمه شیدایی (hypomanic)  معروف است. 

اختلال دو قطبی نوع یک: دارای دوره های شیدایی به مدت حداقل 7 روز است یا علائم شیدایی در بیمار به حدی شدید است که فرد نیازمند بستری سریع در بیمارستان است. معمولا، دوره های افسردگی نیز در طی آن رخ می دهد و عموما دو هفته به طول می انجامد. ظهور دوره های افسردگی با ویژگی های ترکیبی (بروز علائم افسردگی و شیدایی به طور هم زمان) در بیمار نیز محتمل است. 

اختلال دو قطبی نوع دو: دارای الگوی دوره ای افسردگی و نیمه شیدایی، اما فاقد دوره های شیدایی کامل است در که بالا توصیف شد.

اختلال سیکلوتایمیک یا خلق ادواری (Cyclothymic Disorder): دارای دوره های متعدد علائم نیمه شیدایی و همچنین دوره های متعدد علائم افسردگی به مدت حداقل 2 سال (1 سال در کودکان و نوجوانان) است. با این حال، این علائم فاقد الزامات تشخیصی یک دوره نیمه شیدایی و افسردگی هستند.

سایر اختلالات مشخص و مشخص نشده دوقطبی و اختلالات مرتبط: دارای علائم اختلال دوقطبی که با سه دسته فوق الذکر مطابقت ندارد.

افراد مبتلا به اختلال دوقطبی، دوره ای از احساسات غیر معمول و شدید، تغییرات در الگوهای خواب و سطح فعالیت، و رفتار های غیر معمول را تجربه می کنند. این دوره های متمایز «نوسانات خلقی» نامیده می شوند. نوسانات خلقی به شدت با روحیه و رفتارهایی که برای یک فرد معمول است، متفاوت است. تغییرات شدید در انرژی، فعالیت و خواب با نوسانات خلقی همراه می شوند.

افراد در دوره های شیدایی ممکن است:

  • احساس شادی، شیدایی و هیجان زیادی داشته باشند.
  • انرژی زیادی داشته باشند.
  • سطح فعالیت آنها افزایش می یابد.
  • احساس بی قراری و هیجان دارند.
  • در خوابیدن دچار اشکال هستند.
  • بیشتر از قبل فعال می شوند.
  • درباره چیزهای مختلف خیلی سریع حرف می زنند.
  • دچار تحریک پذیری می شوند.
  • احساس می کنند افکار خیلی سریع از مغزشان می گذرد.
  • فکر می کنند می توانند کارهای زیادی را با هم انجام دهند.
  • کارهای خطرناکی انجام می دهند، مانند صرف مقدار زیادی پول یا داشتن رابطه جنسی محافظت نشده

افراد در دوره های افسردگی ممکن است:

  • احساس اندوه، غم، پوچی یا ناامیدی داشته باشند.
  • انرژی کمی داشته باشند.
  • سطح فعالیت آنها پایین بیاید.
  • دچار اشکال در خواب می شوند، بسیار کم یا زیاد می خوابند.
  • احساس می کنند از چیزی نمی توانند لذت ببرند.
  • احساس نگرانی و پوچی می کنند.
  • در تمرکز دچار اشکال می شوند. 
  • چیزهای زیادی را فراموش می کنند.
  • بسیار کم یا زیاد می خورند.
  • احساس خستگی بیش از حد دارند. 
  • به مرگ یا خودکشی فکر می کنند. 

گاهی اوقات نوسانات خلقی شامل علائمی از افسردگی و شیدایی می شود. این دوره ها به دوره هایی با علائم ترکیبی خوانده می شوند. افراد در این دوره ها احساس غم زیاد، پوچی یا ناامیدی دارند و در عین حال بسیار پر انرژی هستند. 

حتی در شرایطی که نوسانات خلقی خفیف هستند، نیز ممکن است فرد به اختلال دو قطبی مبتلا باشد. برای مثال، برخی از افراد دچار اختلال دوقطبی دوره هایی از نیمه شیدایی را تجربه می کنند که شکل خفیف شیدایی است. در دوره های نیمه شیدایی فرد ممکن است احساس بسیار خوبی داشته باشد، بسیار مولد باشد و عملکرد خوبی داشته باشد. ممکن است فرد خود متوجه وجود مشکل نشود، اما دوستان و وابستگان ممکن است نوسانات خلقی و.یا تغییر در سطح فعالیت را به اختلال دو قطبی تعبیر کنند. بدون درمان درست، افراد مبتلا به نیمه شیدایی ممکن است دچار شیدایی یا افسردگی شدید شوند. 

تشخیص و درمان صحیح، به بیماران در داشتن یک زندگی سالم و مولد کمک می کند. صحبت کردن با پزشک یا رونپزشک اولین گام برای هر کسی است که مشکوک به ابتلا به این اختلال است. پزشک می تواند برای حذف سایر بیماری های احتمالی معاینه بالینی جامعی از بیمار انجام دهد. در صورتی که مشکل در اثر سایر بیماری ها ایجاد نشده باشد، پزشک می تواند یک معاینه سلامت روان انجام دهد یا بیمار را به متخصص بهداشت روان آموزش دیده مانند یک روانپزشک، که در تشخیص و درمان اختلال دوقطبی متبحر است، ارجاع دهد.

نکته برای متخصصان بهداشت روان: احتمال مراجعه برای دریافت کمک از سوی افراد مبتلا به اختلال دوقطبی در دوره های افسردگی بیشتر از دوره های شیدایی یا نیمه شیدایی است. در نتیجه برای تضمین عدم تشخیص اشتباه افسردگی اساسی به جای اختلال دوقطبی به بررسی سابقه پزشکی جامعی نیاز است. بر خلاف افراد دچار اختلال دو قطبی، بیمارانی که تنها دچار افسردگی هستند (افسردگی تک قطبی) دوره های شیدایی را تجربه نمی کنند. با این حال، ممکن است به طور هم زمان برخی از علائم شیدایی را تجربه کنند که به اختلال افسردگی اساسی با ویژگی های ترکیبی (major depressive disorder with mixed features) شناخته می شود.

اختلال دوقطبی و سایر بیماری ها:

برخی از علائم اختلال دوقطبی به بیماری های دیگر شباهت دارند که می تواند کار تشخیص را برای پزشک دشوار سازد. به علاوه، برخی از بیماران همراه با اختلال دوقطبی به بیماری های دیگری مانند اختلال اضطراب، سومصرف مواد مخدر با اختلال خوردن نیز دچار هستند. بیماران مبتلا به اختلال دو قطبی در معرض خطر بیشتری از نظر ابتلا به بیماری تیروئید، سردردهای میگرنی، بیماری قلبی، دیابت، چاقی، و دیگر بیماری های جسمی قرار دارند.

روانپریشی (Psychosis): گاهی اوقات، فردی که دچار دوره های شدید شیدایی یا افسردگی است دچار علائم روانپریشی مانند توهم یا هذیان نیز می شود. بروز علائم روانپریشی با شدیدترین حالت خلقی فرد تطابق دارند. برای مثال:

  • کسی که در دوره شیدایی دچار علائم روانپریشی می شود ممکن است تصور کند مشهور است، پول زیادی دارد یا از نیروی خاصی برخوردار است.
  • کسی که در دوره افسردگی دچار علائم روانپریشی می شود ممکن است تصور کند ورشکسته و بی پول است یا جرمی مرتکب شده است.

در نتیجه افراد مبتلا به اختلال دوقطبی که دارای علائم روانپریشی نیز هستند، ممکن است به اشتباه مبتلا به اسکیزوفرنی تشخیص داده شوند.

اضطراب و ADHD: اختلالات اضطرابی و اختلال بیش فعالی-نقص توجه (ADHD) اغلب در افراد مبتلا به اختلال دوقطبی تشخیص داده می شوند.

سوء مصرف مواد مخدر: افراد مبتلا به اختلال دوقطبی ممکن است دچار سوء مصرف الکل یا مواد مخدر شوند، مشکلات ارتباطی داشته باشند یا در مدرسه یا در محل کار ضعیف عمل کنند. خانواده، دوستان و افراد مبتلا به علائم ممکن است این مشکلات را به عنوان علائم یک بیماری روانی عمده مثل اختلال دوقطبی تشخیص ندهند.

دانشمندان در حال مطالعه علل احتمالی ابتلا به اختلال دوقطبی هستند. اکثر محققان موافقند که هیچ علت منفردی برای ابتلا به این اختلال وجود ندارد. در عوض، احتمال دارد که عوامل متعددی در بیماری یا افزایش خطر ابتلا به آن دخیل باشند.

ساختار و عملکرد مغز: برخی از مطالعات نشان می دهند که مغز فرد مبتلا به اختلال دو قطبی ممکن است با فرد سالم یا فرد مبتلا به سایر اختلالات روانی متفاوت باشد. آگاهی درباره این تفاوت ها، همراه با اطلاعات جدید حاصل از مطالعات ژنتیکی، به دانشمندان در درک و پیش بینی بهتر نوع موثر درمان کمک می کند. 

ژنتیک: برخی از تحقیقات نشان می دهند که احتمال ابتلا به این اختلال در افرادی که دارای ژن های معینی هستند بیشتر است. اما این ژن ها تنها عوامل خطر برای ابتلا به این اختلال نیستند. برخلاف این واقعیت که دوقلوهای همسان دارای ژن های یکسانی هستند، مطالعات بر روی دوقلوهای همسان نشان می دهد که حتی اگر یکی از دوقلوها به این اختلال مبتلا شود، قل دیگر لزوما به آن مبتلا نمی شود. 

سابقه خانوادگی: اختلال دوقطبی در خانواده به ارث می رسد. کودکانی که دارای یک والد یا خواهر یا برادری مبتلا به این اختلال هستند، در مقایسه با کودکانی که فاقد این سابقه خانوادگی هستند، بیشتر در معرض ابتلا به آن قرار دارند. با این حال، لازم به ذکر است که اغلب افراد دارای سابقه خانوادگی ابتلا به این اختلال، دچار بیماری نمی شوند.

درمان به بسیاری از افراد کمک می کند؛ حتی افراد مبتلا به شدیدترین نوع اختلال دوقطبی با رسیدن به کنترل بهتر بر نوسانات خلقی و دیگر علائم دو قطبی، به درمان پاسخ می دهند. یک برنامه درمانی موثر معمولا شامل ترکیبی از دارو و روان درمانی (درمان بیمار از طریق گفتگو) می شود. اختلال دوقطبی یک بیماری مادام العمر است. معمولا با گذشت زمان دوره های شیدایی و افسردگی عود می کنند. بین این دوره ها، اغلب افراد مبتلا به این اختلال دچار تغییر خلق و خو نمی شوند، اما برخی از افراد دچار علائم طولانی مدت می شوند. درمان طولانی مدت و مداوم به کنترل بهتر این علائم کمک می کند.

دارودرمانی:

انواع مختلفی از داروها می توانند به کنترل علائم اختلال دوقطبی کمک کنند. پیش از یافتن داروی موثر، ممکن است امتحان داروهای متعدد ضروری باشد. 

داروهایی که معمولا برای درمان اختلال دوقطبی استفاده می شوند عبارتند از:

  • تثبیت کننده های خلق و خو
  • داروهای ضد روانپریشی آتیپیک (Atypical antipsychotics)
  • داروهای ضد افسردگی

هر کسی که دارو مصرف می کند باید:

  • برای درک مزایا و خطرات دارو با پزشک یا داروساز مشورت کند. 
  • هرگونه نگرانی در مورد عوارض جانبی دارو را هر چه سریع تر به پزشک اطلاع دهد. ممکن است لازم باشد دوز دارو تغییر کند یا داروی متفاوتی برای او تجویز شود. 
  • پیش از مشورت با پزشک، هرگز مصرف دارو را به صورت سرخود قطع نکند. قطع ناگهانی دارو ممکن است باعث عود و تشدید علائم اختلال دوقطبی شود. سایر عوارض ناراحت کننده و احتمالا خطرناک قطع مصرف دارو نیز محتمل است. 

روان درمانی:

در صورت همراهی با دارو، روان درمانی (درمان از طریق کفتگو) می تواند درمان موثری برای اختلال دوقطبی باشد. این روش درمانی به بیمار و خانواده وی حمایت، آموزش و راهنمایی لازم را می دهد. برخی از انواع روان درمانی برای درمان اختلال دو قطبی عبارتند از:

  • رفتار درمانی شناختی (CBT)
  • درمان خانواده محور
  • درمان ریتم بین فردی و اجتماعی
  • آموزش روانی

سایر گزینه های درمان:

درمان با الکتروشوک (ECT):

این روش درمانی می تواند در افراد مبتلا به اختلال دو قطبی شدید که به سایر گزینه های درمانی پاسخ نداده اند، مفید باشد. گاهی از الکتروشوک زمانی استفاده می شود که وجود سایر شرایط پزشکی مانند بارداری استفاده از دارودرمانی را پر خطر می سازد. درمان با الکتروشوک می تواند موجب بروز برخی عوارض جانبی کوتاه مدت مانند گیجی، حواس پرتی و از دست رفتن حافظه شود. بیماران مبتلا به این اختلال باید در مورد مزایا و خطرات استفاده از الکتروشوک با متخصص مربوطه مشورت کنند. 

داروهای خواب:

افراد مبتلا به اختلال دوقطبی که دچار اشکال در خواب هستند این روش درمانی را مفید می دانند. با این حال، چنانچه بی خوابی برطرف نشود، پزشک ممکن است دارو را تغییر دهد. در صورت تداوم مشکل، پزشک ممکن است آرامبخش یا سایر داروهای خواب را برای بیمار تجویز کند. 

مکمل ها: تحقیقات زیادی در مورد مکمل های گیاهی یا طبیعی و تاثیر آنها در اختلال دوقطبی انجام نشده است.

اطلاع یافتن پزشک از تمام داروهای تجویز شده، داروهای بدون نسخه و مکمل های مصرفی بیمار ضروری است. مصرف همزمان برخی از داروها و مکمل ها می تواند باعث بروز عوارض ناخواسته یا خطرناک شود. 

داشتن تقویم:

حتی با وجود درمان مناسب، بروز تغییرات خلقی محتمل است. درمان زمانی موثرتر است که مراجع و پزشک به خوبی با یکدیگر همکاری کنند و در مورد نگرانی ها و ترجیحات خود راحت با یکدیگر صحبت کنند. داشتن تقویمی که در آن علائم خلقی روزانه، درمان ها، الگوهای خواب و حوادث زندگی ثبت شده است می تواند به مراجع و پزشک در پیگیری و درمان موثرتر اختلال کمک کند.

یافتن درمان:

مراجعه به یک پزشک عمومی یا خانواده منبع خوبی است و اولین گام در جستجو برای یافتن کمک است. 

برای دریافت اطلاعات بیشتر در مورد این اختلال و دریافت مشاوره از طریق صفحه تماس با ما اقدام کنید. 

برای دریافت کمک فوری با اورژانس به شماره تماس ۱۱۵ و یا اورژانس اجتماعی به شماره ۱۲۳ سریعا تماس بگیرید.

چنانچه به وارد کردن آسیب به خود یا خودکشی فکر می کنید:

  • با کسی که می تواند بلافاصله به شما کمک کند صحبت کنید.
  • چنانچه پیش از این به روانپزشک مراجعه کرده اید، با وی تماس بگیرید.
  • با پزشک خود تماس بگیرید.
  • به نزدیک ترین اورژانس مراجعه کنید. 

چنانچه یکی از عزیزانتان به خودکشی فکر می کند:

  • وی را تنها نگذارید.
  • با پزشک وی یا اورژانس تماس بگیرید.
  • تمامی وسایل خطرناک از جمله اسلحه و دیگر ابزارهای بالقوه خودکشی شامل داروها را از دسترس وی خارج کنید. 

در صورتیکه پس از مطالعه موارد فوق به برگزاری یک جلسه مشاوره روانشناسی آنلاین، با یکی از متخصصین مشاور سیمیآروم نیاز دارید، میتوانید از طریق لینک زیر درخواست خود را ثبت نمایید. تمامی اساتید و مشاوران فعال در سیمیآروم از برجسته ترین مشاوران ایران می باشند.

رزرو وقت مشاوره