اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)

اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) اختلالی است که برخی از افراد پس از تجربه یک رویداد تکان دهنده، ترسناک یا خطرناک دچار آن می شوند.

ترسیدن در طول و پس از یک حادثه استرس زا طبیعی است. ترس باعث ایجاد تغییرات بسیار سریع در بدن برای کمک به دفاع در برابر خطر یا اجتناب از آن می شود. پاسخ «مبارزه یا فرار» یک واکنش معمولی است که هدف آن محافظت از فرد در برابر آسیب است. تقریبا همه افراد بعد از حادثه استراس زا واکنش های زیادی را تجربه می کنند، اما علائم اولیه در اکثر افراد به صورت طبیعی بهبود می یابد. در صورت ادامه مشکلات در فرد، ابتلا به اختلال استرس پس از سانحه تشخیص داده می شود. افراد دچار این اختلال حتی زمانی که خطری متوجه آنها نیست نیز احساس ترس و تنش می کنند.

تمام افراد آسیب دیده، دچار PTSD مداوم (مزمن) یا حتی کوتاه مدت (حاد) نمی شوند. و همه افراد مبتلا به PTSD رویداد خطرناکی را تجربه نکرده اند. بعضی از تجربیات، مانند مرگ ناگهانی و غیر منتظره یک عزیز، نیز می تواند باعث ابتلا به این اختلال شود. علائم معمولا سریع و طی 3 ماه پس از حادثه استرس زا شروع می شوند، اما در بعضی اوقات نیز علائم سال ها بعد در فرد ظاهر می شوند. برای تشخیص این اختلال، علائم آن باید بیش از یک ماه طول بکشد و به اندازه ای شدید باشد که در روابط یا شغل بیمار اختلال ایجاد کند. دوره بیماری متفاوت است. برخی از افراد طی شش ماه بهبود می یابند، در حالی که برخی دیگر دچار علائمی می شوند که مدت بیشتری ادامه می یابند. در برخی از افراد، عارضه مزمن می گردد. 

تشخیص این اختلال توسط پزشکی انجام می شود که تجربه کمک به افراد مبتلا به بیماری های روانی را دارد، مانند یک روانپزشک یا روانشناس.

برای تشخیص این اختلال، بیمار باید حداقل به مدت 1 ماه تمامی علائم زیر را داشته باشد:

  • حداقل یک نشانه تجربه مجدد حادثه
  • حداقل یک نشانه اجتناب
  • حداقل دو نشانه عصبی و واکنشی
  • حداقل دو نشانه شناختی و خلق و خوی

علائم تجربه مجدد حادثه عبارتند از:

  • فلش بک؛ بازخوانی چند باره حادثه، شامل علائم جسمی مانند تپش قلب یا عرق کردن
  • خواب های بد
  • افکار ناپسند

علائم تجربه مجدد حادثه می توانند در روال عادی زندگی فرد اشکال ایجاد کنند. علائم ممکن است از افکار و احساسات خود فرد شروع شود. واژه ها، اشیاء یا شرایطی که یادآور رویداد هستند نیز می توانند موجب بروز علائم تجربه مجدد حادثه شوند.

علائم اجتناب عبارتند از:

  • اجتناب از مکان ها، حوادث، و یا اشیایی که یادآور حادثه آسیب زا هستند
  • اجتناب از افکار یا احساسات مربوط به رویداد آسیب زا

چیزهایی که شخص را به یاد رویداد آسیب زا می اندازند می توانند موجب بروز علائم اجتناب شوند. این علائم می توانند باعث تغییر روال زندگی شخصی فرد شوند. به عنوان مثال، پس از یک تصادف بد، فردی که معمولا رانندگی می کرده، ممکن است دیگر از رانندگی یا سوار شدن به خودرو اجتناب کند.

نشانه های تحریک و واکنش عبارتند از:

  • به راحتی از جا می پرد
  • احساس تنش یا بی قراری
  • اشکال در خوابیدن
  • طغیان خشم

نشانه های تحریک پذیری معمولا به جای ظاهر شدن در پی یادآوری حادثه آسیب زا، مداوم هستند. این علائم می تواند باعث ایجاد احساس تنش و عصبانیت در فرد شوند. این علائم انجام وظایف روزانه مانند خواب، خوردن و یا تمرکز، را دشوار می سازند.

علائم شناختی و خلق و خو عبارتند از:

  • اشکال در یادآوری ویژگی های کلیدی رویداد آسیب زا
  • افکار منفی در مورد خود یا جهان
  • تحریف احساسات مانند گناه یا سرزنش
  • از دست دادن علاقه به فعالیت های لذت بخش

علائم شناختی و خلق و خو ممکن است پس از حادثه آسیب زا شروع شود یا تشدید شوند، اما به دلیل آسیب و یا مصرف مواد مخدر نیست. این علائم می توانند باعث ایجاد احساس بیگانگی یا جدایی از دوستان یا اعضای خانواده شوند.

ابتلا به برخی از این علائم پس از یک رویداد خطرناک طبیعی است. گاهی اوقات افراد دچار علائم بسیار جدی می شوند که بعد از چند هفته از بین می روند. این حالت اختلال استرس حاد یا ASD نامیده می شود. هنگامی که علائم بیش از یک ماه طول می کشد، به طور جدی بر توانایی عملکرد فرد تاثیر می گذارد و به دلیل مصرف مواد مخدر، بیماری یا هر چیزی به غیر از خود حادثه ظاهر نشده باشند، فرد ممکن است به اختلال استرس پس از سانحه دچار شده باشد. برخی از افراد مبتلا به این اختلال تا هفته ها و ماه ها از خود علائمی را نشان نمی دهند. این اختلال اغلب با افسردگی، سوء مصرف مواد و یک یا چند اختلال اضطرابی دیگر همراه است.

آیا کودکان واکنش متفاوتی نسبت به بزرگسالان دارند؟

کودکان و نوجوانان می توانند واکنش شدیدی به حادثه آسیب زا داشته باشند، اما علائم آنها ممکن است همانند بزرگسالان نباشد. در کودکان بسیار کم سن و سال (کمتر از 6 سال) این علائم ممکن است شامل موارد زیر گردد:

  • خیس کردن رختخواب پس از یادگیری استفاده از دستشویی
  • فراموش کردن نحوه حرف زدن یا ناتوانی در حرف زدن
  • بازسازی رویداد ترسناک در طول بازی
  • چسبیدن به یکی از والدین یا یک بزرگسال دیگر

احتمال بروز علائم مشابه بزرگسالان در کودکان و نوجوانان بزرگ تر بیشتر است. بروز رفتارهای ناخوشایند، بی ادبانه یا مخرب نیز در آنها محتمل است. کودکان و نوجوانان ممکن است به خاطر ناتوانی در جلوگیری از حادثه آسیب زا و مرگ احساس گناه کنند. همچنین ممکن است دچار حس انتقام شوند. 

هر کسی می تواند در هر سنی به اختلال استرس پس از سانحه مبتلا شود. این افراد شامل سربازان جنگ، کودکان و افرادی می شود که دچار جراحت های جنسی یا جسمی، سوء استفاده، حادثه، فاجعه یا بسیاری از رویدادهای جدی دیگر شده اند. بر اساس آمار مرکز ملی PTSD، از هر 100 نفر حدود 7 یا 8 نفر در برحه ای از زندگی خود دچار این اختلال می شوند. احتمال ابتلا به این اختلال در زنان بیشتر از مردان است. ژن ها نیز می توانند احتمال ابتلا به این اختلال را در برخی افراد افزایش دهند. 

تمام مبتلایان به اختلال استرس پس از سانحه تجربه حادثه خطرناکی را نداشته اند. برخی از افراد بعد از بروز خطر یا آسیب به یکی از دوستان یا اعضای فامیل خود دچار این اختلال می شوند. مرگ ناگهانی و غیر منتظره یکی از عزیزان نیز می تواند به این اختلال منجر شود. 

چرا برخی افراد به PTSD مبتلا می شوند و برخی دیگر نمی شوند؟

ذکر این نکته ضروری است که هر کسی که یک حادثه خطرناک را از سر می گذراند، دچار اختلال استرس پس از سانحه نمی گردد. در واقع اغلب افراد به این اختلال مبتلا نمی شوند. 

عوامل زیادی در ابتلای فرد به این اختلال نقش دارند. برخی از این عوامل به عنوان مثال آورده شده اند. این عوامل خطر احتمال بروز اختلال استرس پس از سانحه را در فرد بیشتر می کنند. سایر عوامل، تحت عنوان عوامل انعطاف پذیری، می توانند به کاهش خطر این اختلال کمک کنند.

عوامل خطر و عوامل انعطاف پذیری در برابر PTSD:

برخی از عواملی که خطر ابتلا به PTSD را افزایش می دهند، عبارتند از:

  • گذراندن حوادث و وقایع خطرناک
  • صدمه دیدن
  • دیدن وارد شدن آسیب به افراد یا دیدن یک جسد
  • تروما در کودکی
  • احساس ترس، ناامیدی یا ترس شدید
  • دریافت حمایت کم یا فقدان حمایت اجتماعی پس از حادثه
  • داشتن استرس زیاد پس از حادثه، مانند از دست دادن یکی از عزیزان، درد و آسیب، یا از دست دادن شغل یا خانه
  • داشتن سابقه بیماری روحی یا سوء مصرف مواد مخدر

برخی از عوامل انعطاف پذیری که ممکن است خطر ابتلا به PTSD را کاهش دهند عبارتند از:

  • دریافت حمایت از طرف دیگران، مانند دوستان و خانواده
  • پیدا کردن گروه پشتیبانی پس از یک رویداد آسیب زا
  • یادگیری داشتن حس خوب به اقدامات خود در مواجهه با خطر
  • داشتن استراتژی مقابله ای مثبت، یا راهی برای گذر از حادثه بد و عبرت گرفتن از آن
  • توانایی عمل کردن و پاسخ دهی موثر با وجود احساس ترس

محققان در حال مطالعه اهمیت این عوامل خطر و انعطاف پذیری در کنار سایر عوامل از جمله ژنتیک و نوروبیولوژی هستند. با تحقیق بیشتر، روزی ممکن است پیش بینی احتمال ابتلا به اختلال استرس پس از سانحه در افراد و پیشگیری از آن ممکن شود. 

درمان اصلی برای افراد مبتلا به PTSD دارودرمانی، روان درمانی (درمان بیمار از طریق گفتگو) یا هر دو است. هرفرد با دیگری متفاوت است و اختلال استرس پس از سانحه نیز به طرز متفاوتی در هر فرد دیده می شود. بنابراین درمانی که در یک فرد موثر است ممکن است در فرد دیگر اثربخش نباشد. درمان توسط متخصص دارای تجربه در این زمینه اهمیت دارد. در برخی افراد لازم است برای بهبود علائم روش های درمانی متعددی امتحان شود. 

اگر فرد مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه در معرض حادثه آسیب زای مداوم قرار گرفته باشد، مانند داشتن رابطه خشونت آمیز، هر دو مشکل باید به صورت هم زمان مورد توجه قرار گیرند. سایر مشکلات مداوم عبارتند از اختلال هراس، افسردگی، سوء مصرف مواد مخدر و احساس خودکشی.

دارودرمانی:

بیشترین مطالعه در مورد داروهای موثر در درمان اختلال استرس پس از سانحه بر روی داروهای ضد افسردگی انجام شده است که ممکن است به کنترل علائم این اختلال مانند ناراحتی، نگرانی، خشم و احساس بی حس شدن از درون کمک کنند. داروهای ضد افسردگی و داروهای دیگر ممکن است همراه با روان درمانی تجویز شوند. داروهای دیگری نیز ممکن است در درمان علائم خاص این اختلال مفید باشند. به عنوان مثال، تحقیقات نشان داده اند که پرازوزین (Prazosin) ممکن است در درمان اشکال در خواب، به ویژه کابوس هایی که معمولا مبتلایان تجربه می کنند مفید واقع شود. هر چند که این دارو هنوز در این زمینه تایید FDA را به دست نیاورده است. 

برای یافتن بهترین دارو یا ترکیب دارویی و مناسب ترین دوز دارو، پزشک و بیمار باید با یکدیگر همکاری کنند. 

روان درمانی:

روان درمانی (درمان از طریق گفتگو) شامل صحبت کردن با یک متخصص بهداشت روان برای درمان بیماری روانی می شود. روان درمانی می تواند به صورت یک به یک یا گروهی انجام شود. درمان این اختلال از طریق گفتگو معمولا 6 تا 12 هفته طول می کشد، اما می تواند طولانی تر شود. تحقیقات نشان می دهد که دریافت حمایت از سوی خانواده و دوستان می تواند بخش مهمی از بهبودی باشد.

بسیاری از انواع روان درمانی می توانند به افراد مبتلا به این اختلال کمک کنند. برخی از انواع آن به طور مستقیم علائم آن را هدف قرار می دهند. سایر درمان ها بر مشکلات اجتماعی، خانوادگی یا شغلی تمرکز می کنند. پزشک یا درمانگر ممکن است درمان های مختلف را با توجه به نیازهای هر فرد ترکیب کنند.

روان درمانی موثر بر چندین عامل کلیدی تأکید دارد، از جمله آموزش علائم، آموزش مهارت های لازم برای کمک به شناسایی محرک عوامل و مهارت های مدیریت علائم. یکی از روش های مفید درمان، رفتار درمانی شناختی یا CBT است که می تواند شامل موارد زیر باشد:

درمان از طریق مواجهه: این روش درمانی به افراد در مواجهه و کنترل ترس کمک می کند. این روش به صورت ایمن و به تدریج فرد را در معرض حادثه آسیب زایی قرار می دهد که پیش از این تجربه کرده است. این روش از تصویرسازی، نوشتن یا بازدید از مکان حادثه استفاده می کند. درمانگر از این ابزارها برای کمک به فرد جهت مقابله با احساسات خود استفاده می کند. 

بازسازی شناختی: این روش به درک بهتر خاطرات بد کمک می کند. گاهی فرد حادثه را به نحو متفاوتی از آنچه روی داده است به یاد می آورد. بنابراین برای چیزی که در آن مقصر نبوده اند احساس شرم یا گناه می کنند. درمانگر به بیمار کمک می کند که به حادثه به صورت واقع بینانه نگاه کند. 

درمان های مفید دیگری نیز وجود دارد. بیماران باید درباره تمام گزینه های درمان با درمانگر خود صحبت کنند. درمان باید فرد را به مهارت هایی مجهز کند تا بتواند علائم را مدیریت کند و به بیمار کمک کند در فعالیت هایی شرکت کند که پیش از ابتلا به این اختلال از آنها لذت می برد. 

فایده گفتگو درمانی در غلبه بر اختلال PTSD: گفتگو درمانی به افراد روش های مفیدی را جهت واکنش به حوادث ترسناک آموزش می دهد که محرک بروز علائم این اختلال هستند. بر اساس این هدف کلی، انواع درمان ممکن است:

  • در مورد حادثه آسیب زا و اثرات آن آموزش دهد.
  • از مهارت های آرامش دهی و کنترل خشم استفاده کند.
  • برای خواب بهتر، رژیم غذایی و عادات ورزشی نکاتی را ارائه دهد.
  • به افراد در شناسایی و مقابله با گناه، شرم و سایر احساسات مرتبط با حادثه آسیب زا کمک کند.
  • بر تغییر نحوه واکنش افراد به علائم PTSD تمرکز کند. به عنوان مثال، درمان به افراد کمک می کند تا با چیزهای یادآوری کننده حادثه آسیب زا روبه رو شوند.

فراتر از درمان: چگونه می توانم به خودم کمک کنم؟

ممکن است برداشتن اولین گام برای کمک به خودتان بسیار دشوار باشد. ذکر این نکته ضروری است که اگر چه ممکن است کمی زمان ببرد، اما به تدریج بهتر خواهید شد. اگر نمی دانید به کجا و چه کسی مراجعه کنید، از طریق صفحه تماس با ما اقدام کنید.

یک پزشک عمومی نیز می تواند به شما موقتا کمک کند و به شما برای دریافت کمک های تخصصی تر راهنمایی های لازم را انجام دهد. برای کمک به خود در طول درمان: 

  • در مورد گزینه های درمان با پزشک خود صحبت کنید.
  • در فعالیت های بدنی یا ورزش های ملایم شرکت کنید تا استرس خود را کاهش دهید.
  • برای خودتان اهداف واقع بینانه ای تعیین کنید.
  • وظایف سنگین را به موارد کوچک تقسیم کنید، اولویت بندی کنید و هر آنچه از دستتان بر می آید برای این کار انجام دهید. 
  • سعی کنید با افراد دیگر وقت بگذرانید و به یک دوست یا فامیل معتمد اعتماد کنید. به دیگران در مورد چیزهایی که محرک علائم شما هستند توضیح دهید.
  • علائم شما به تدریج بهبود می یابند، نه بلافاصله.
  • مکان ها و افرادی که باعث آرامش شما می شوند را شناسایی کنید. 

زمانی که عده زیادی از مردم در معرض حوادث آسیب زا (فجایع طبیعی، تصادفات، اقدامات وحشیانه) قرار دارند، مراقبت از خودتان و دیگران اهمیت زیادی دارد. 

گام های بعدی در تحقیقات مرتبط با این اختلال:

  • در دهه گذشته، پیشرفت های انجام گرفته در تحقیقات بر روی مبانی روان شناختی و بیولوژیکی اختلال استرس پس از سانحه، دانشمندان را به سمت تمرکز بر درک بهتر علل زمینه ساز برخی واکنش ها به حادثه آسیب زا هدایت کرده است.
  • محققان در حال تحقیق بر روی بیماران مبتلا به این اختلال در محیط های بیمارستانی هستند تا بتوانند تغییرات را در افرادی که علائم آنها به طور طبیعی بهبود می یابد، بهتر درک کنند.
  • تحقیقات دیگر به دنبال درک تاثیر یادگیری، تغییر در بدن یا حتی خواب بر خاطرات ترس آور هستند.
  • تحقیقات در زمینه جلوگیری از ابتلا به PTSD بلافاصله پس از مواجهه با حادثه آسیب زا نیز در حال انجام است.
  • در عین حال، تحقیقات دیگری نیز به دنبال شناسایی عوامل موثر بر تاثیر مثبت یک نوع مداخله یا نوع دیگر آن بر بیمار هستند تا بتوانند درمان های شخصی، موثر و کارآمد تری را ابداع کنند.
  • با پیشرفت تحقیقات ژنی و فناوری های تصویربرداری مغز، دانشمندان بهتر می تواند زمان و محل شروع این اختلال را در مغز مشخص کنند. این درک می تواند به ابداع روش های درمانی بهتر و مبتنی بر نیازهای فرد و حتی پیشگیری از اختلال پیش از وارد کردن آسیب به فرد منجر شود. 

در صورتیکه پس از مطالعه موارد فوق به برگزاری یک جلسه مشاوره روانشناسی آنلاین، با یکی از متخصصین مشاور سیمیآروم نیاز دارید، میتوانید از طریق لینک زیر درخواست خود را ثبت نمایید. تمامی اساتید و مشاوران فعال در سیمیآروم از برجسته ترین مشاوران ایران می باشند.

رزرو وقت مشاوره