پرسش: من و همسرم در مورد رفتارهای دختر ۴ ساله خود کمی نگران هستیم. چند باری او را بر روی شکم روی یکی از اسباب بازیهایش مشاهده کردیم که در حال فشار دادن خود به آن بود. وقتی از او پرسیدیم چرا این کار را می کند، جواب داد «خیلی خوب است.» من و همسرم از شنیدن این جواب شوکه شدیم. ما آن اسباب بازی را از اتاق خارج کردیم و او دیگر حق ندارد تحت هیچ شرایطی به تنهایی در اتاق خواب بماند. اما باز هم دیروز او را در حالی یافتیم که پشت مبل ها پنهان شده بود، صورتش رو به زمین بود و باز هم خودش را به زمین فشار می داد. به او گفتیم که این کار خوبی نیست و او نباید این کار را انجام دهد، اما به نظر نمی رسد که قانع شده باشد. در واقع، معتقد است چون حس خوبی دارد، پس اشکالی ندارد. آیا خودارضایی در کودکان وجود دارد؟ ما چه باید بکنیم؟

پاسخ:

خودارضایی در کودکان در سنین پایین، هم در دختران و هم پسران دیده می شود. جایی در طول دوره رشد، کودکان کشف می کنند که اگر نقطه خاصی از بدن خود را لمس کنند احساس خوبی پیدا خواهند کرد. این رفتار در کودکان بر خلاف بزرگسالان، بدون تخیلات جنسی و تنها با هدف تخلیه هیجان صورت می گیرد. در واقع، کودکان به لمس دستگاه تناسلی خود به عنوان نوعی بازی نگاه می کنند.

اولین توصیه ما به شما آن است که در این مورد آرام باشید. ما به شما اطمینان می دهیم برخلاف آنچه از مادربزرگ ها شنیده ایم، تمایل دخترتان به لمس ناحیه تناسلی اش باعث نابینایی، کوتاه قدی یا هر مشکل دیگری نمی شود. در عین حال، هیچ دلیلی وجود ندارد که بگوییم انجام این رفتار در این سن به انحراف جنسی، اعتیاد یا هر نتیجه ناسالم دیگری می انجامد. خودارضایی به هیچ گونه آسیب جسمی ختم نمی شود و رفتاری غیرطبیعی نیست، مگر آنکه کودک این کار را به صورت ارادی و پس از ۶ تا ۷ سالگی و در ملاعام ادامه دهد.

دومین توصیه ما در این مورد همان شعار معروف است: «نادیده بگیرید، از بین می رود.». این یکی از همان رفتارهایی است که به اقتضای سن ظهور می کند و پس از مدتی از بین می رود. کودکان ۴ ساله به توجه نیاز دارند و آن را به هر بهایی کسب می کنند. هر چه بیشتر به این رفتار او توجه نشان دهید، او بیشتر آن را انجام خواهد داد. بسیاری از کودکان به صورت خود به خود در حدود سن ۴ تا ۷ سالگی از این رفتار دست می کشند.

دلیل خودارضایی در کودکان:

خودارضایی در کودکان می تواند به دلایل متعدد مشاهده شود. برخی از کودکان این کار را برای آرام کردن خود انجام می دهند. اگر در مورد چیزی نگران یا مضطرب باشند، این رفتار به آنها حس کنترل و لذت می دهد. برخی دیگر تنها به یک دلیل ساده آن را انجام می دهند: آن را دوست دارند و حس خوبی از آن می گیرند.
در حالی که خودارضایی در کودکان رفتاری طبیعی تلقی می شود، اما در کودکانی که دچار سندرم اوتیسم، ADHD و دیگر ناتوانی ها هستند، بیشتر دیده می شود. در سوال شما نشانه ای از وجود این نوع مشکلات در فرزندتان نبود، بنابراین احتمالا به آن ارتباطی ندارد. اما چنانچه نشانه های هشدار دیگری در رابطه با این بیماری ها وجود دارد، با یک مشاور یا روانشناس اطفال مشورت کنید.

مشکلات دستگاه تناسلی مانند ابتلا به عفونت نیز کودک را مستعد انجام این رفتار می کند.

رفع مشکل خودارضایی در کودکان:

نکته مهم در این رابطه آن است که با وجودی که خودارضایی در کودکان تقریبا شایع است و حتی در بزرگسالان شایع تر است، اگر کودکی این کار را به صورت افراطی انجام دهد، می تواند نشانه ای از وجود اضطراب، فقدان توجه یا نیاز به ارتباط عاطفی بیشتر با اطرافیان تلقی شود. در صورتی که نگران این موضوع هستید، با یک مشاور صحبت کنید.

دست هایش را مشغول کنید:

همان طور که گفتیم طبیعت کودکان بازی کردن است. کودک باید با چیزی بازی کند. اگر دست های او خالی باشد و چیزی برای مشغول شدن نداشته باشد، رو به لمس اعضای بدن و خودارضایی می آورد. درست مانند دست در سوراخ بینی کردن، لمس عضو تناسلی نیز عادتی است که با خالی ماندن دست ها رخ می دهد.

اگر متوجه شدید که فرزندتان در حال لمس اعضای بدن خود است، به رفتار او اشاره نکنید، در عوض او را به سمت کار درست هدایت کنید. او را به بازی کردن دعوت کنید. یک توپ را به سمتش پرت کنید یا از او بخواهید به آشپزخانه بیاید و در آماده کردن غذا به شما کمک کند (با انجام کارهای مناسب سنش).

از خجالت زده کردن او پرهیز کنید:

خودارضایی در کودکان با هدفی که در بزرگسالان انجام می شود، صورت نمی گیرد. گرفتن اسباب بازی از او، منع کردن رفتن در اتاق، تنبیه یا هر نوع سرزنش باعث می شود که او احساس بدی نسبت به لذت بردن، بدن خود و تمایل جنسی در آینده پیدا کند. در بدترین حالت، در آینده لذت جنسی را با شرم و گناه گره خواهد زد. برچسب زدن به کودک با القابی مانند بد، کثیف یا گناه کار، بستن دست کودک، کتک زدن و رفتارهایی از این قبیل تنها باعث بروز جنگ قدرت بین شما می شود و در آینده فرزندتان را دچار مشکلات روحی متعدد خواهد کرد.

نگران قضاوت دیگران نباشید:

همان طور که گفتیم این رفتار در کودکان طبیعی است. ممکن است همیشه در کنار فرزندتان حضور نداشته باشید تا بتوانید حواس او را از این کار پرت کنید. در این صورت، از پرستار یا مربی فرزندتان بخواهید در صورت مشاهده این رفتار تلاش کند که مانند شما حواس کودک را به انجام کار دیگری پرت کند.

محبت و توجه خود را به فرزندتان بیشتر کنید:

خودارضایی در کودکان با افزایش ارتباط با والدین و دریافت محبت و تماس جسمی بیشتر از سوی آنها کاهش می یابد. حداقل دو ساعت از روز خود را به فرزندتان اختصاص دهید و در این مدت به او توجه کنید. دقت داشته باشید که محبت کردن شما نباید جنبه تشویق و پاداش برای خودارضایی در کودکان به خود بگیرد، زیرا باعث تشدید این رفتار در آنها برای جلب توجه مادر می شود. در عوض، محبت خود را بی دریغ و در تمام زمان ها به فرزندتان ابراز کنید.

ایجاد محیط امن و آرام در خانه:

اگر خانه میدان جنگ و نزاع دائمی شما و همسرتان است، کودک دچار احساس اضطراب، تنهایی و بی پناهی می شود. در نتیجه، مشاهده رفتارهایی مانند کندن موهای سر، خاراندن افراطی اعضای بدن، جویدن ناخن و خودارضایی برای تخلیه هیجان و تنش امری غیرعادی نیست. اگر رابطه شما و همسرتان دچار تنش شده است، برای رفع آن تلاش کنید و محیطی سالم و آرام را در خانه برای فرزندتان ایجاد کنید.

با کودک حرف بزنید:

اگر کودکتان در سنی است که حرف هایتان را به خوبی متوجه می شود، با او در این مورد صحبت کنید. به او بگویید که این رفتار جامعه پسند نیست و نباید در حضور دیگران این کار را انجام دهد.

خودارضایی در کودکان در موارد زیر نیاز به بررسی تخصصی توسط روانشناس یا پزشک اطفال دارد:

اصرار کودک به انجام این رفتار در جمع و ملا عام
وجود احتمال سواستفاده جنسی
ادامه رفتار پس از ۷ سالگی
تلاش کودک برای آموزش آن به همسالان خود
احتمال ابتلا به عفونت قارچی ناحیه تناسلی و انگل روده ای

مشاوران متخصص سیمیآروم در حوزه کودک، نوجوان، فرزندپروری

در صورتی که نیاز به برگزاری جلسه مشاوره آنلاین (تصویری) در حوزه کودک، نوجوان، فرزندپروری دارید میتوانید با اساتید سیمیآروم وقت مشاوره خود را رزرو نمایید.

دکتر مهدی بینا
روانپزشک و استاد دانشگاه

رزومه و رزرو وقت مشاوره

دکتر عاطفه سلطانیفر
فوق تخصص روانپزشکی کودکان

رزومه و رزرو وقت مشاوره

دکتر آسیه اناری
استاد دانشگاه

رزومه و رزرو وقت مشاوره

دکتر میترا حکیم شوشتری
استاد دانشگاه

رزومه و رزرو وقت مشاوره